Günümüzün Bir Tapınağı: SM Town ve Hayran Turizmi

                   Prof. Dr. Mutlu Binark, Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi
Binark’ın tüm yazılarına buradan ulaşılabilir

 

Kore’den dönmeden önce yazmak istediğim konulardan biriydi…Zihnimde epey evirip çevirdim nasıl yazayım diye? Yıldızlara ulaşma arzusu ve onların yaşadıkları yerlerin hayranlar tarafından kutsal bir ziyaret mekanına dönüşmesi gerek yıldız gerekse hayran çalışmalarında ele alına gelen olgulardır (Elliot, 2016). Hatta Celebrity Studies ve Journal of Fandom Studies adlı düzenli çıkan bilimsel dergilerde yıldızlık ve hayranlık olguları bir çok farklı yönü ile tartışılmaktadır.

Türkçe’de Chris Rojek’in Şöhret (2016) adlı yıllar önce yayınlanan yapılan kitabı, yıldız olgusunun medya dolayımı ile yaratılmasını ve endüstriyel bir ürün haline gelmesini örnekler ile oldukça kapsamlı bir şekilde açıklamaktadır. Ona göre şöhret günümüz toplumunda dini inanç ve büyülenme gereksinimi karşılamaktadır ve “kültürel mamullerdir” (2016: 13). Bu üretimler “kültürel aracılar” (emprezaryolar) tarafından gerçekleştirilir ve kültür endüstrisindeki varoluşlarını bu aracılarla işbirliğine borçludurlar. Şöhretler bir yandan hayranlarına uzakken diğer yandan da yakındır; daha doğrusu toplumsal uzaklıklarının “yakınmış” gibi kurgulanması gerekir. Bu kurgu işlemi de kültürel aracılar tarafından gerçekleştirilir. Toplumsal uzaklığın yönetilmesi günümüzde kültürel aracıların en önemli işlerinden biridir: yıldızın özel yaşamının ne kadarının kamusal alana açılacağından, sosyal medya kullanımlarının nasıl düzenleneceğine, hayran buluşmalarından, sevgililik ilişkilerine değin yıldızların özel alanlarının kontrolü kültürel aracıların elindedir denilebilir. Bu ilişkinin en endüstriyelleştiği ülke Güney Kore K-pop müzik endüstrisidir.

Japon müzik endüstrisinin yıldız yaratma stratejisini benimseyerek bunu yerelleştiren ve daha da endüstriyel hale getiren K-pop endüstrisinin yıldız-hayran ilişkisi yönetimi, yıldızın metalaşmasının geldiğini noktayı göstermesi açısından oldukça iyi bir örnektir (Binark, 2018a). Kore Dalgası’nın (Hallyu) (韓流) 2000’li yılların ortasına dek süren döneminde nasıl K dramalar etkili olmuşsa, ikinci dönemine K-pop’un egemenliği damgasını vurmuştur (Binark, 2018b). K-pop’un da kadın ve erkek grup yaratımı ve grup içinde Asya’dan, Amerika Birleşik Devletleri’nden grup üyesi bulundurma vb. stratejiler bu yazının kapsamı dışında. K-pop endüstrisini yöneten, üç büyük şirketi SM Entertainment, JYP Entertainment, YG Entertainment ile Cube Entertainment ve yakınlarda “BTS ürünü” ile endüstride önemli bir yere sahip olan BigHit Entertainment’ı ilk elde sayabiliriz. John Lie (2014) K-pop olgusu için Das Kapital’ın K’sıdır değerlendirmesinde bulunurken oldukça haklıdır. Çünkü müzik endüstrisinin neredeyse tamamına egemen olan yukarıdaki üç büyük şirket, elinde tuttuğu şarkıcı, dansçı, sinema sanatçısı türevlerine değin yıldızlarını içerik ve teknoloji yakınmasını başarı ile kullanarak yeniden ve yeniden “kültürel ürün” olarak üretir. K-pop için arttırılmış eğlence benzetmesi de (Choi ve Maliankay, 2015:1-18) oldukça yerindedir: şarkıcılar, giysiler, koreografi, akrobasi, aydınlatma, efektler ve sahne tasarımı hepsi bir bütün olarak gösterinin “büyü törenine” veya bir ayine dönüşmesine olanak tanır. Şarkıcıların yüzleri ve bedenleri de bu arttırılmış eğlencenin ve gösterinin izleyenler tarafından aşkınlaştırılmasının önemli bir parçasıdır.  Kız veya erkek gruplarının güzellikleri, çekicilikleri yine kültürel aracılar tarafından estetik cerrahı yardımıyla “arttırılmakta”, “ideal” hale getirilmektedir. Yıldızın yaratımı sürecinde şirketler içinde aldığı eğitim ve ona yatırımın bir parçasıdır bu bedenin yeniden tasarlanması işlemi.

Şimdilerde bu şirketlerin yeni bir ürün tasarlama stratejileri de Kore Dalgası eko sistemi içinde hayran turizmi oluşturmalarıdır. Henrik Linden ve Sara Linden Fan and Fan Cultures: Tourism, Consumerism and Social Media (2017) çalışmalarında, hayranların kutsal  haç ziyareti imişçesine, yıldızların evlerini, stüdyolarını ziyaret ettiklerine dikkat çekerek, çağımızın kutsal mekan ziyaretlerinin kültür endüstrisi üretimleri ile çakıştığını belirtirler. Elvis Presley’in Graceland’ının Memphis’de yıllardır böyle bir ziyaret mekanı haline geldiğini biliyoruz. Kore Kültür Turizm ve Spor Bakanlığı’nın turist ziyaretleri için Seul’de önerdiği Hallyu K-Star Yolu (한류스타거리 K-STAR ROAD), Kore Dalgası hayranlarının Seul’de gittikleri Gangnam bölgesindeki bir caddedir. Cadde ziyaret edildiğinde turistin bakışının tüketmesi için sunulan şey yıldızların adının yazılı olduğu büyük plastik bebek maskotlar ve “Gangnam Style” adlı şarkısı ile YouTube fenomeni haline gelen K-pop yıldızı Psy’nin güneş gözlüklerini çağrıştıran üstünde “Gangnam” yazılı büyük bebek maskottur. Ayrıca metro çıkışında üç büyük şirketin merkez binalarının yeri işaretlenmiştir. Hayranın yıldıza ulaşma açlığını ve toplumsal uzaklığı kıracak bir tüketim edimi bu caddede tasarlanmamıştır. Şirket binalarına dışarıdan bakmak, yıldız ile hayranı arasındaki mesafeyi ortadan kaldırmamaktadır. Bu duruma çözüm, SM Entertainment’in yakınlarda açılan SM Town adlı K-pop müzesi, kafesi ve hediyelik eşya mağasını açması ile ortadan kalktı diyebiliriz. Yine Bakanlık, “Imagine Your Korea” sloganıyla Kore’de ziyaret edilmesi gereken yerleri tanıttığı web sitesinde, SM Town için, “SM Şirketinin Hallyu yıldızları hakkında herşeyi deneyimle” demektedir.


2018 Bahar’ında açılan SM Town, aslında K-pop temalı bir eğlence parkıdır. Hediyelik eşya mağazasına ve kafeye giriş ücretsiz olmakla birlikte, Müze için 18.000 won ödenmesi gerekmektedir. Giriş ederi karşılığında, SM Şirketinin ürettiği tüm kadın  ve erkek grupları ya da BoA gibi kadın şarkıcılar ile ilgili olarak hazırlanmış enformasyon odalarına girmeniz, SM Şirketinin fotoğraf kitaplarına bakmanız, tüm sanatçıların albümlerini ücretsiz dinlemeniz, hologram tiyatrosunda grupların hologramla canlandırılan gösterilerini izlemeniz, yıldızların sahne performanları öncesi makyaj odalarında ne tür makyaj ürünleri kullandıklarını görmeniz, sahne kostümlerine bakmanız  mümkün. Ayrıca o güne özgü olarak üç ya da farklı grubun hayran etiketinden biri de hayran/turist seçimine bu ziyaret ederinin içinde armağan edilmektedir. George Ritzer’in deyişi ile, bu mekanda hayran ile yıldızın buluşması bir tür büyü ayininin gerçekleşmesidir (2016). Yıldıza ancak konser veya imza gününde erişimi mümkün olan hayran/turiste, bu mekanda hologramlar, video ekranlar, fotoğraflar, giysiler, sözün özü görüntüden oluşan büyü objeleriyle simüle edilmiş bir dokunma olanağı sunulur. Kore’de yaratıcı içerik endüstrisinin bir ayağı da KOCCA (Korean Content Creation Agency) aracılığıyla desteklenen hayran turizmidir. Bu turizm Kore Dalgası’ın ilk evresinden itibaren K-dramaların çekildiği mekanlara yönelik olarak gerçekleşmişse de, Hallyu K-Star Yolu, şimdiler de SM Town gibi mekanlar, hayran turizminin gerçekleştiği yerlerdir. SM Town, müzeyi gezen farklı ülkelerden gelen çoğunlukla genç kızlardan oluşan hayranlar, kafesinde ve mağazasında yıldızın kitlesel üretilmiş ama yıldızın biricikliğine vurgu yapan eşyaları satın alma kuyruğundaki turistler ile dolup taşmaktadır.


Müze’de düzçizgisel bir K-pop tarihi anlatısı SM Şirketi’ne bağlı yıldızlar üzerinden kurgulanmıştır. Ayrıca her yıldızn ve grubun başarı öyküsünün  detaylı olarak anlatıldığı panolar, özel eşyalarının sergilendiği odalar ve müziklerinin dinlenebildiği odalar mevcuttur. SM Şirketinin elinde BoA, SHINee, TVXQ, Super Junior, Girl’s Generation, Red Velvet, f(x), NCT Dream  ve EXO gibi yıldızların sözleşmeleri olup, halihazırda Kore müzik endüstrisinin en çok kâr eden şirketidir. Şirketin YouTube kanalı, 15 milyonun üzerinde aboneye sahip olup, her bir grubun videosunun daha fazla olan izlenme rakamları dikkat çekicidir. Şirketin Pyongchang Kış Olimpiyatlarının kapanışında EXO grubunun performans gerçekleştirmesini planlaması da kültürel aracı olarak bir başarısıdır (https://www.youtube.com/watch?v=UKCKn5RhbAw). Keza Kuzey Kore’de 2018 yılında yıllar sonra ilk kez yapılan Güney Kore Kültür Günün’de Red Velvet’I de temsil ekibine dahil etmesi (https://www.youtube.com/watch?v=Ujio8SOusrc), Endonezya’nın başkenti Jakarta’da düzenlenen 2018 Asya Oyunları’nın Kapanış töreninde Super Junior’un sahne almasını sağlaması da kültürel aracı olarak diğer önemli başarılarıdır.


SM Town’un kafesinde Çin’den, Japonya’dan, Rusya’dan, Endonezya’dan, Kanada’dan, Tayland’dan, Fransa’dan, Avustralya’dan ve Türkiye’den gelen hayran/turistleri yıldızların görsellerinin basılı olduğu kahveleri içerken veya yıldızın adına üretilmiş tatlıları yerken görebilirsiniz. Kutsal mekan ziyaretinin sonunda, bir dinlenme an’ı gereksinimi- ziyaretin ben’de yarattığının içselleştirilmesi gereği de tüketim katedralinin hiper-tüketim sürecinin kaçınılmaz parçası haline gelmiştir. Kutsal mekan ziyareti sonucu benlikte oluşan catharsis anı, burada “yeme-içme”den oluşan tüketim edimiyle tamamlanır.


SM Town’un Müzesini gezen hayran/turist Ocak 2018’de SHINee grubunun intihar eden üyesi Kim Jong Hyun’un da dahil olduğu grup anlatısını izlemekte, mağazada Jong Hyun’un albümlerini satın alabilmektedir. SM Town’un K-pop büyü/lenme dünyasına girişi bir tür kutsal mabet girişine benzeyen camdan duvarlar ile yüksek yürüyen merdivenlerden oluşmaktadır. Hayran/turist idollerin aurasından daha girişte etkilenmektedir ve çağdaş ikon/alara erişme heyecanı ile yürüyen merdivenleri çıkmakta/yükselmektedir. SHINee’nin Jong Hyun’un anısına besteledikleri “Our Page” şarkısının müzik videosunun girişteki LCD ekranlarda dönmesi (https://www.youtube.com/watch?v=Psl-x_nw7TI,) grubun Jong Hyun’un ölümünden sonra hazırladığı The Story of Light albümünün yok satması da Kore Dalgasının bu tüketim katedralinde hayran/turist bakışının ve yıldıza erişme arzusunun doyurulmasının ironik bir sonucu. Hayranların turistlere dönüşmesinin de temin eden, böylece yaratıcı içerik endüstrisi eko sistemine yeni bir alan açan K-pop yıldızları için hiper-metadırlar demek  sanırım yanlış olmayacak.
EXO “Have you ever?”

 


Kaynakça

1)https://www.tandfonline.com/loi/rcel20 ve https://www.intellectbooks.co.uk/journals/view-Journal,id=213/
2) http://english.visitkorea.or.kr/enu/ATR/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=1998305

3)http://english.visitkorea.or.kr/enu/ATR/SI_EN_3_1_1_1.jsp?cid=2503837
4)https://www.smtownland.com/
5) https://www.youtube.com/user/SMTOWN
6)https://tr.sputniknews.com/kultur/201712181031449786-guney-kore-shinee-hayatini-kaybetti/

Binark, M. (2018a) “K Pop Fenomeni: BTS ve EXO’nun Dayanılmaz Çekiciliğinin Ekonomi Politiği”, Varlık Dergisi, Nisan, 42-49.

Binark, M. (2018b) “Romantik Düşler Fabrikası Kore Dramalarından Kore Politikasına”, Varlık Dergisi, Ağustos, 75-80.

Choi, J.B. ve R.Maliangkay (2015). “Introduction: Why fandom matter to the international rise of K-pop”, K-pop: The International Rise of Korean Music Industry. Der. Jung Bong Choi ve Roald Maliangkay. NY: Routledge. 1-18.

Elliot, A. (Ed.) (2016). Routledge Handbook of Celebrity Studies. London: Routledge.

Lie, J. (2014). K-pop: Popular Music, Cultural Amnesia and Economic Innovation in South Korea. Berkeley: University of California Press.

Linden, H. ve S.Linden (2017). Fan and Fan Cultures: Tourism, Consumerism and Social Media. NY: Palgrave MacMillan.

Ritzer, G. (2016). Büyüsü Bozulmuş Dünyayı Büyülemek. 3.baskı. İstanbul: Ayrıntı.

Rojek, C. (2016). Şöhret. İstanbul: Ayrıntı.

 

Yorumlar

yorumlar

Yazar Hakkında

Benzer yazılar

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

 

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.