Busan’ı Gezerken VII: Doğu Asya Muson Yağmurları –Jangma-ile Yaşamak

Prof.Dr. Mutlu Binark, Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi
Binark’ın tüm yazılarına buradan ulaşılabilir

Yıllar önce Tokyo’da yaşarken “tsuyu” (梅雨) üniversitede derslerin ve dr.tezi saha araştırmasının koşuşturması arasında, belki de Tokyo’daki yaşam şekli nedeniyle o kadar da yaşamı etkileyen bir iz bırakmamış belleğimde. Klimalı derslikten, klimaların son derece soğuğa açıldığı metro istasyonlarından yurda gidip gelmelerde arada yağmur ve yapış yapış nem şeklinde hatırlıyorum “tsuyu” yu. “Tsuyu”, Doğu Asya Muson Yağmurlarının Japonca adı olup, aslında ideogramlar erik ve yağmurdan oluşuyor.  Japonya’da Mayıs sonunda başlayıp, bölgeye göre Temmuz başında veya ortasında sona eriyor.

Doğu Asya Muson Yağmurları aralıksız süren yağmurlar. Japonya’da “tsuyu” başlayınca, evlerde cam kenarlarında, balkonlarda “teruterubozo”lar (てるてる坊主) baş gösterirdi. “Teruterubozo”, beyaz kumaş veya kağıdın rahip şeklinde katlanıp iple asılmasıyla yapılmakta ve “ışılda ışılda rahip” şeklinde bir anlamı var. Bu kumaş bebeklerin yağmur kaçıracağına inanılır. Yine bu mevsim birbirinden güzel “ajisai” (紫陽花) diğer bir deyişle bizdeki yaygın bilinen adıyla ortancaların açtığı bir dönem. Japonya’da “tsuyu” mevsimine tabii bir de yağmur çanları eşlik eder.
Balkonlarda, cam kenarlarında yağmur ve rüzgarla birlikte sesi duyulan yağmur çanları da bu mevsimin eşlikçi objelerindendir.

“Tsuyu” ile ilgili kelime dağarcı da oldukça fazlaydı anımsadığım kaarı ile: eğer yağmur çok şiddetli yağıyorsa, “otoko tzuyu”; eğer hafif yağıyorsa “onna tzuyu” şeklinde yağmurun kendisi cinsiyetlendiriliyor. Şiddetli yağmur “erken muson yağmuru”, diğeri de “dişi muson yağmuru” diye adlandırılıyor. Yağmurun ilk damlası için “potsu potsu”; hafif yağmurun sesi için “para para”; çok şiddetli yağmurun sesi için “zaa zaa” sesi ile betimleme yapılıyor.

 

Doğu Asya Muson Yağmurları, Doğu Çin sahillerinde başlayıp, Taiwan ve Okinawa’yı geçerek, Japonya üzerinden Kore yarımadasına yönelen bir hava hareketi. Geçen yıl da Çin’de Guangdong eyaletindeyken, bu yağmurlara denk gelmiştim. Şanslıyım son dönemiydi ve ilk üç gün Zhuhai ve hong Kong’u sel götürdükten sonra hava düzelmiş ve aşırı sıcaklar gelmişti…

 

Şimdi Güney Kore’de Busan’da, yine Doğu Asya Muson Yağmurları mevsimine denk geldim. Bu sefer belki Busan’ın coğrafi konumu nedeniyle ve bulunduğum üniversitenin Geumjeoun-gu ilçesinde olmasından dolayı bu yağmurların etkisini gündelik yaşamda daha fazla hissediliyor. Bir kere “tsuyu” başlayınca, Tokyo’da bu yağmurlardan kaçma şansın olmazdı, gündelik yaşam devam ederdi. Hatta 24 Haziran 2018 Erken Genel Seçimleri nedeniyle Tokyo’ya gittiğimde “tsuyu”ya denk gelmişim ve bu kez “tsuyu” soğuktu.

Kore’de ise bu yağmurlar, aralıksız sürüyor ve hava hep kapalı. Neredeyse güneşi görmek olanaksız. Hava Tokyo’daki gibi çok yapış yapış ve nemli değil. Daha serin olmasından dolayı havadaki nem yoğunluğu çok hissedilmiyor.
Kore’ce Doğu Asya Muson Yağmurlarına “Jangma” (장마) deniyor. Haziran ortasında başlayıp, Temmuz ortasına dek sürüyor. Kore kültüründe “teruterubozo”lar yapıp, yağmur kaçırmak gibi bir ritüel söz konusu değil. Popüler kültürde, özellikle şarkılarda “jangma”, sevgiliye vedanın ardından yaşanan acıyı açıklamak için kullanılıyor. Jeong In’in “Jangma” şarkısı böyle bir sevgiliye veda şarkısı:

Edebiyatta Yun Hıng Kim tarafından yazılan “Jangma” adlı eser ise eski Kore toplumundaki sorunları dile getirmektedir. Şimdi Busan’da Çarşamba’dan beri aralıksız yağan yağmur ile beraber yaşamaya alışıyorum. Üniversitedeki yabancı öğretim üyeleri bu havanın bunaltıcı, boğucu olduğunu düşünüp daha aydınlık
ve sıcak ülkelere üç haftalığına gittiler. Üniversitede çalışma gibi lüksü olmayanlar ise ne Busan’ı ne de diğer Kore kentlerini terk etmeden, Doğu Asya Muson Yağmurlarıyla birlikte yaşamak zorundalar. 

“Jangma”nın iyi tarafını da görmek lazım; Kore’de önemli bir sorun olan hava kirliliği ve sarı toz  bulutu sorunu ortadan kalktı, hava temizlendi… Üstelik ülkede alt yapısal bir sorun olmadığını için gündelik hayatta bir yere kapalı kalmayı gerektirmiyor. Ankara’da yazın ani yağan bir sağanakta su basan alt geçitleri ve balık adam ihtiyacını anımsayınca; Kore’de jangma’nın akıp giden yaşama etkisi sürekli yağan yağmur, şemsiyeler ve terlikler…Yağmurun şiddetlenmesi ve yoğunluğu kimi zaman bazı olumsuzluklara doğal olarak yol açabiliyor. Ama kanımca, jangma son erdiğinde havanın nasıl olacağı asıl sorun, ve merak konum…Nasıl bir yaz mevsimi bekliyor? Yazımı bitirirken şunu da söylemem lazım, odamın camına hazırlayıp astığım “teruterubozo”, burada yağmuru kaçırmadığı gibi, yoğunluğunu arttırmış olmasın sakın…


1-Bu bilgiler için Lee JaeSeong’a teşekkür ederim.

Yorumlar

yorumlar

Yazar Hakkında

Benzer yazılar

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

 

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.