Busan’da Gezerken VI: İşte bu “Sajun” ya da “senin için iyi olan şeyler”

Mutlu Binark, Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi
Binark’ın tüm yazıları için tıklayınız 

 

Kore’de büyük kentlerin merkezi veya işlek alışveriş yerlerinde sokak yemekleri dükkanlarına eşlik eden küçük derme çatma çadırların da varlığı dikkat çeker. Bunların yanına yaklaşınca içeride müşterilerini “saju” bakmak için bekleyen falcıları görürsünüz. Aslında fal kültürü dünyanın neresine giderseniz gidin her kültürde var. Manhattan’da yürürken “fortune teller” tabelasını, Ankara’da fal kafelere davet eden çalışanların dağıttığı el ilanlarını görebilirsiniz. Şeref Boyraz, Fal Kitabı’nda “İnsanın, özellikle ‘gelecek’e olan merakı, -bakla, kitap, kuş, su, kahve, ateş, ok, zar, taş, iskambil, el, çay, bulut, kum, tuz, iç organlar, et, yıldız, kaplumbağa kabuğu, kase, horoz, ağaç, gölge, yüz, kürek kemiği, ip, tarot, tesbih, hamur, yumurta, değnek, yüzük, bilezik, kaşık ve papatya falları örneklerinde olduğu gibi- onun bir yığın fal ve kehanet çeşitlerini ortaya çıkarmasına neden olmuştur” (2016:3) demektedir. Fal, bireye ait gelecek bilgisini sunma iddiasındadır.

saju kuran kişi

saju kuran kişi

Melheme tabiat olaylarını kullanarak, geleceğe ilişkin durum açıklaması yapılmasıdır. Kehanet ise, doğaüstü güçleri olduğuna inanılan kişilerin sezgi yoluyla geleceğe ilişkin açıklama yapmalarıdır. Astroloji de bir anlamda melhemedir. Astroloji de kişinin talihini ve başına gelecekleri söyleyebilmek için, doğum günü ve saatini bilmek gereklidir. Eski Türk astrolojinde 12 hayvanlı takvim bulunmaktadır. Kişinin hangi yılda doğduysa o yılın özelliklerinin alacağına inanılmaktaydı. Hıdırellez akşamı aynı boy veya ebatta soğan ve zambak yaprağı kesilir ve birine “baht” diğerine de “caht” (çalışma) denir. Ertesi gün hangisinin boyu daha fazla uzamışsa, bu falı tutan kişinin o yılının ya şanslı ya da çalışmayla geçeceğine inanılırmış (Boyraz, 2016:228). Divan-ı Lügat’it Türk’te te fal sözcüğü “ırk” olarak geçmektedir. “Irk” sözcüğü, “falcılık, kâhinlik, bir kimsenin gönlündekini bilmek” şeklinde tanımlanırken;  “Bitig” ise yazma eylemidir. Sözlüğe göre, “kam ırkladı” cümlesi de “şaman kehanette bulundu, fala baktı” anlamına gelmektedir. Eski Türkler’de ilk fal kitabı “Irk Bitig” olup, “Irk Bitig”, Runik alfabeyle, Göktürkçe yazılmış bir fal kitabıdır.

manseryok

manseryok

Macar araştırmacı Aurel Stein tarafından 1907 yılında Çin’in Gansu eyaletindeki Dunhuang kentinde yeralan Bin Buda Mağaraları’nda bulmuştur. Kitabı Vilhelm Thomsen ilk kez tercüme etmiş ve söz konusu, metnin 8. yüzyıl ortaları ile 9. yüzyıl başlarında yazılmış olabileceğini de öne sürmüştür. Eserde iyi-kötü zıtlığı üzerine kurulmuş 65 adet fal vardır. Araştırmacıların bazıları “Irk Bitig”i Maniciliğe, bazıları da Şamanizm’e ait bir metin olarak değerlendirmektedir. Alman Türkologlar Will Bang ve Annemarie Von Gabain de “Irk Bitig”’deki şiirlerin, “I Ching”in (易經) tercümesi ile şekillendiğini öne sürmektedir.

 

Uzak Doğu’da, özellikle Çin’de kehanet veya geleceğe yönelik iyiyi tahmin etme ve kayıtlama yazılı kültürün önemli arşiv kayıtlarındandır. Çin Fal Yazıtları (甲骨文, okunuşu Jiǎgǔwén) Shang Hanedanlığı dönemine ait olup, gelecek yıla ilişkin kayıtların tahmin edip bu kayıtların manda kemiklerine kayıtlanması şeklinde bir ritüeldir. “Yin Şehri kalıntılarından kalma Fal Yazıtlarının neredeyse hepsi, Yin Shang döneminin tinsel kültürünün bir göstergesidir. Antik Çin’de gelecekle ilgili kehanette bulunmak ve fal bakmak, siyasal yaşamda önemli bir yere sahipti. Shang Hanedanlığında dünyadaki her şeye “Göğün” yani Tanrının hakim olduğu düşünülür, hükümdarı da “Göğün Oğlu” yani Tanrının oğlu olarak görürlerdi. Hükümdarın görevi de “Göğün” emirlerine itaat etmekti. Hükümdar ile Gök arasındaki iletişim de Fal Yazıtları aracılığı ile olurdu. Kaplumbağa kabukları ve hayvan kemiklerine yazılan gelecekle ilgili kehanet soruları ile Göğün emirleri öğrenilmeye çalışılırdı.” (Lu Jiefeng, age., Zongdi 114 Qi, s. 41’den aktaran Azertürk, 2014: 79). Fal nasıl işlemekteydi diye sorulursa; “kaplumbağa kabukları ve hayvan kemikleri, ateşe tutulup ısıtıldığında çatlaklar oluşmakta idi. Fala bakan kişi de, bu çatlakları yorumlayarak sorulan sorular karşısında iyi ve kötü gelecek hakkında kehanette bulunuyordu yani fala bakıyordu. Daha sonra kemiklerin üzerine yazılmış bu soruların yanlarına cevapları ve kehanetin gerçekleşip gerçekleşmediği yazılıyordu.” Wang Yuxin, age., ss. 128-129’den  aktaran Azertürk, 2014:79). Özlüce dersek, dünya kültürlerinde bilinen en eski fal kayıtları sözlü kültürel üretimler olmayıp, yazılı arşiv belgeleridir diyebiliriz.

 

Pekiyi Kore’de nasıl bir fal veya iyi olanı söyleme geleneği var?

 

Kore’de yaygın olarak “Saju”  (Korecesi, 사주, Çincesi ile四柱) adıyla fal ritüeli var. Busan’da özellikle Nampo bölgesinde Saju bakan kişilerin plastik tentelerinin yanyana dizili olduğu bir sokak var. Her bir tentenin üzerinde Saju bakıldığı belirtiliyor. Bu halk kültürü ve batıl inanışın kültürdeki yerini anlamak için ben de üniversite öğrencisi Lee JaeSeong’un yardımıyla bir “saju deneyimi” gerçekleştirdim. Yani benim de “sajuma bakıldı”. Koreceden çeviriyle denilirse “saju ortaya çıkıyor”. Kore kültüründe de fal gündelik hayatın içinde önemli bir yer tutuyor. Bizdeki gibi “fala inanma, ama falsız da kalma” misali, hala önemli işlerin, evlilik, işe girme vb. kararı verilirken sajuya bakılıyor. Saju okuyan kişiye göre “saju bir tür enerji bilgisi ve olacak şeyin iyi olup olmamasına bakılmaktadır”. Tıpkı, Değişimler Kitabı’nın mantığındaki gibi…

Deneyim Üzerinden Saju…

Biz Lee JaeSeong ile Busan Üniversitesi İstasyonunda bir saju kafesine gittik. Saju’nun bakılması için, Saju Palja (Korecesi 사주팔자, Çincesi 四柱八字) bilgisinin, yani doğduğunuz yıl, ay, gün ve saatin kesin olarak bilinmesi gerekli. Çünkü Doğu felsefesindeki YinYang ilkelerine  ve Beş Element’e göre (Korecesi음양오행설, Çincesi陰陽五行) saju kuruluyor Buna göre, Saju kurulmasınada başucu kitabı 1865 den 2050’ye dek tüm hesapların yapıldığı  (Korecesi 만세력, Çincesi 萬年曆) “ManSaeRyok” adlı bir almanak kullanılmaktadır.. Hesaplamada doğulan yılın %10, ayın %40, günün %20 ve saatin %30 etkisi var. “Bir insanın doğduğu yıl, ay, tarih ve saate göre kişinin kaderi belli oluyormuş” dedi  saju kuran kişi. Bunlar almanağa bakılarak, kişide bulunan su, toprak, ağaç, hava, ateş, metal (,,,,) elementlerini ve sayılarını ortaya çıkartmaktadır. Bu saju biçimi mevsim kuramını temel alıyor ve çünkü mevsimler ve yaşam beş elemente göre şekilleniyor. Taocu görüşte, her elementin bir yang bir de yin hali bulunmakta. Ayrıca, bu elementlere göre de beslenme şeklinizin ayarlanması gerekmekte. Kişilerin sajuları ve elementlerinin anlamı da farklılaşmakta. Dolayısı ile, bir kişide 2 su, 1 toprak elementi bulunup, metal elementi bulunmazsa bunun anlamı o kişi için özgül olmaktadır. Bir kişi için söylenen element kombinasyonu başkası için aynı anlama gelmemekte.

Saju bakan kişi, Kore’de fal ritüelinin bir tür danışma işlemi gibi olduğunu Çin ve Japonya’dan farklı olduğunu iddia etti. Saju bilgileriniz ortaya çıkınca, bir konuda danışmanlık hizmeti almanız, yani soru sormanız gerekli. Benim sorum “emekli olunca ne tür bir iş yapayım? Hobi olarak” şeklindeydi. Sorulan soruya, beş elementin sayılarının ve doğum yılının yazılı olduğu kağıda bakarak, “iyi olabilir” şeklinde yanıt verilmekte. Benim için bu saju da ne yazık ki yakın zamanda emeklilik görünmedi. Diğer bir deyişle, kişinin yapmayı düşündüğü şeyin onun için beş element kombinasyonu ile “iyi bir enerjisi” olup olmadığına bakılmakta.

 

Five Elements 
五 行
Yin & Yang 
陰 陽
Heavenly Stems 
天 干
Earthly Branches 
地 支
Hidden Stems 
地 藏 干
Corresponding Hexagram 
卦 辭
Wood 木 Yang 甲 Gap 寅 Tiger 甲,戊,丙 雷風恒, 巽爲風, 風雷益
Yin 乙 Eul 卯 Rabbit 乙,甲
Fire 火 Yang 丙 Byeong 午 Horse 丁,丙,己 雷火豊, 火地晉, 離爲火
Yin 丁 Jeong 巳 Snake 丙,戊,庚
Earth 土 Yang 戊 Mu 辰 Dragon – 戌 Dog   戊,乙,癸 – 戊,辛,丁  
Yin 己 Gi   丑 Ox – 未 Sheep     己,癸,辛 – 己,丁,乙  
Metal 金 Yang 庚 Gyeong 申 Monkey 庚,戊,壬 地天泰, 地澤臨, 雷天大壯
Yin 辛 Shin 酉 Rooster 辛,庚
Water 水 Yang 壬 In 子 Rat 癸,壬 水澤節, 水風井
Yin 癸 Gye 亥 Pig 壬,戊,甲

 

Saju bakmak için, sertifika sahibi olma önerilmekte. Bu konuda uzun yıllar sürecek bir eğitime para vermek gerekiyor, anladığımız kadarıyla. Bizim gittiğimiz saju kafedeki kişi 15 yıldır bu alanda, 2009 yılından bu yana da sertifikası var. Ancak, kendi deyişi ile saju öğrenimi bitmemiş, kendi isteğiyle sajuyu öğrenmeye, bu konuda derinleşmeye devam etmekte. Ona göre, “saju bilgisi sonsuz”. Bunun için de 20.000.000 won ödediği bir eğitime devam ediyor…Bu da inanılmaz bir rakam…Bu ritüelin hala yaygın ve yeğlenen bir hizmet olanı olması da bu anlamda manidar. Bizim gittiğimiz saju kafesi ne ucuz ne de pahalı idi. Orta halli bir yerdi denebilir. Kore’de saju araştırma merkezinin de olduğunu öğrenince şaşırmadım.

 

Bu deneyimin sonunda elde kalan, ağaç elementim yokmuş. Ağaç elementimi dengelemek için dikkat etmem gerekenler varmış. Metal elementim de halliceymiş. Diğer elementler de varmış…Beş elementin dengeli bir şekilde dağılması gerekli ve birbirine etkisi de önemli. Siz de çevrimiçi bu beş element temelli saju deneyimi görmek istiyorsanız  https://www.chineseastrologyonline.com/CFTCal2.htm sitesine tıklayabilirsiniz. Ama elementlerin yorumu için ise saju kuran kişi gerekli…Ee, yukarıdaki Türkçe  deyişimizi, Kore fal veya danışma ritüeline uygularsak, “sajuya bağlanma, ama sajunun önerilerini de kulak ardı etme”…

Fal deneyimi tüm kültürlerde, insanların kendilerini tanıma arzusunun yerine geçen, kendi kararlarını haklılama aracı,  terapi sağlayan ve terapisti ikame eden bir deneyim…

 

Kaynakça:

Azertürk, S.İ. (2014) “Çivi Yazısı ve Çin Fal Yazıtları”, Sosyal bilimler Enstitüsü Dergisi, 37 (2): 70-85. http://dergipark.gov.tr/download/article-file/219657

Boyraz, Ş. (2016) Fal Kitabı: Melhemeler ve Türk Halk Kültürü. İstanbul: Kitabevi.

http://www.koreanlii.or.kr/w/index.php/Saju

http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2009/10/135_28544.html

http://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2013/08/323_28132.html

Yorumlar

yorumlar

Yazar Hakkında

Benzer yazılar

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir