Kore’de Budizm ve Budha’nın Ülkesi Tapınağı: Bulguksa

Mutlu Binark, Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi

                                                                                                                                Binark’ın tüm yazıları için tıklayınız

Kore denilince akla gelen imgeleri KOFICE düzenli olarak araştırmakta. Global  Hallyu 2017 Raporu’na göre, farklı ülkelerde farklı imgeler dahi olsa, bunlar Samsung, araba, K pop, K drama, kimchi (acı biberli fermente edilmiş turşular), kozmetik ürünler şeklinde sıralanmakta. Sözün özü, Kore denilince akla ilk elde Budizm gelmiyor. Oysa Kore’nin Budizmle tanışması 4. yüzyılı bulmakta. Üç Krallık (Baekche, Silla ve Koguryo) Döneminde yarımada Çin’den  aktarılan Mahayana Budizmi ile bir şekilde tanışmıştır.

 

Biraz Chongye Ekolünün Kore’de Budizm adlı kitaplarından özetleyerek aktarayım. Budizm Altın Dönemini, Silla Krallığının Üç Krallığı tek yönetim altında birleştirdiği dönemde yaşamıştır. Budizm Silla Krallığınca 527 yılında resmi dini olarak kabul edilmiştir. Hatta daha sonra yönetime gelen Krallardan biri olan Kral Chin hung’un kendisi de “Popun” adıyla bir Budist isim alarak,  rahip olarak tahttan ayrılmıştır. Bu Kral zamanında “Punpuoltto” adlı genç erkekleri Budist ilkelere göre yetiştiren bir askeri örgüt kurulmuştur. “Hwarang”lar örgütü bu ana örgütün bir parçasıdır. Örgütün ana lideri Hawaranglar arasından seçilirdi ve tüm örgütü yönetirdi.

Ayrıca Budist rahiplerde örgütün içinde görev almaktaydı. Hwaranglar, Budist ilkelere göre yaşardı, ancak Krala sadakat asli unsurdu. Birleşmiş Silla Krallığında (668-935) Budizm hem akademik hem de kültürel olarak zenginleşti. Bugün UNESCO Dünya Kültürel Mirası listesinde bulunan Gyeongju’daki taş Budha statüsü Seokguram Mağazasına (石窟庵) 732 yılında kazındı.

Çin’in Chan Ekolü Birleşmiş Silla Döneminde Kore’ye geldi ve burada Son Ekolüne dönüştü. Goryeo Döneninde Budist tapınaklar devlete vergi vermekten muaf tutulmuştu. Böylece tapınaklar güçlü ve zengin yerleşimlere dönüşmüştü.  Joseon Krallığı döneminde (1392-1910) ise Konfüçyanizmin devlet yönetiminde ve toplumsal yaşamda ana belirleyen olması ile, Budizmin kamusal alandaki gücü ortadan giderek kalktı.

Bulguksa

Kore Budizminin özelliği, geçmişten gelen yerel inanç sistemi olan Şamanizmi kendine dahil ritüelleri içerisine dahil etmesi, daha sonra da Hwaeom-kyo ve Son Ekollerinin kuramsal ve pratik yaklaşımlarının Son Ekolünde eklemlenmesidir. Örneğin, Kore Şamanizminde Dağ tanrısı-Sanshin, Toksong ve Chilsong önemlidir ve bunlar figüratif olarak Budizme de taşınmıştır. Kore Budizminde Şamanik ritüeller varlığını koruya gelmiştir. Son Ekolü ilk başta meditasyon ile bireyin gerçek aydınlanmasının gerçekleşeceğini vurgulamaktaydı. Ancak Rahip Pojo Chinul (知訥)(1158-1210) Hweaom-kyo’nun kutsal metinlerden beslenen kuramsal yaklaşımı ile Son’un uygulama vurgunu birleştirerek, günümüzdeki Son Ekolünü geliştirmiştir. Bu nedenle, Rahip Chinul un Kore Budizminin gelişmesinde özel bir yeri vardır.

Japon sömürgesi döneminde Budizm de, Kore kültürüne ait diğer ögeler gibi  baskı altına alınan bir düşünce ve inanç sistemiydi. Hatta Kore Budizmi’nin rütüelleri ve yönetim sistemi de Japonlaştırılmıştı. Rahiplerin evlenmelerinin önü açılırken, Tapınakların idari sistemi de miras bırakılmaya dönüştürüldü. 1945 yılından sonra Kore’de giderek gücünü ve yaygınlığını arttıran Hristiyanlık, Budizm’in etkisini zayıflattı. Özellikle 1960’larda ve 1980’lerde Kore hükümeti Budizme karşı düzenleyici önlemler aldı. Tapınaklar bir yandan restore edilirken kültür politikalarına koşut olarak turistik mekanlara veya doğal park alanlarına dönüştürüldü. Hatta “TempleStay” etkinlikleri geliştirildi.  

Bulguksa

Günümüzde Kore Budizmi kendini doğal sorunlar ve ekoloji gibi konulara yoğunlaşarak yenilemeye çalışmaktadır. Ayrıca, “Kitleler için Budizm” (민중불교 ; Çince 民衆佛敎) hareketini geliştirerek, daha fazla halka ulaşmaya çalışmaktadır. İki farklı Son Ekolünden Budist Ekol -Chongye ve Taego- Kore’de hakimdir. Kore’de Budizm medya aracılığı ile de kendini güncel ve gündemde tutmaya çalışmaktadır. Bu nedenle iki kablo tv. kanalı üzerinden yayın yapılmaktadır: 1990 da kurulan Buddhist Broadcasting System (BBS) ve 1995’de kurulan the Buddhist Cable TV Network.

Her şey birdir…

“Manda Terbiyesi” adıyla bilinen ve Çinli Chan Ekolü ustası Kuon Shiyuan’in(廓庵師遠) 12. Yüzyılda yaptığı en bilinen resim aslında Son Budizmini en iyi şekilde temsil etmektedir. Budizmin “herşey birdir” (“in-u-kumong”) ilkesi tüm oluşların/varlıkların birlikte uyumunu ve zihin ile benin aslında tek bir bütün olduğunu ifade eder. Song Hanedanlığı Döneminde bu 10 bölümlük resim Budizm’e Aydınlanmayı öğretmek için kullanılmaktaydı. Resimlerin birinde zihin ve benin bir olduğu, ikiliğin ortadan kalktığı an’ı, ve akabinde  tekrar başa dönüldüğünü görürüz. Ünlü bir Zen deyişi vardır: “Odun kesmek, su taşımak işte Tao budur!”. Bir kişinin mükemmelliğe ulaşması gündelik yaşamın içindeki en sıradan işin içindedir. Son Ekolünde de bu vurgu noktası önemlidir.

Bulguksa

Budhanın Ülkesi –Bulguksa’ya Gidiş

Bulguksa (불국사, Çincesi 佛國寺) Kore’de Güney Doğu bölgesinde Gyeongju kentinde yer alır. Gyeongju Birleşmiş Silla Krallığının en güçlü dönemlerinden mirası barındıran küçük ama tarihi bir kenttir. Gyeongju da Silla Kral Mezarlarının yanı sıra çok sayıda Budist Tapınağı ve Gyeongju Expo’yu ziyaret etmek mümkün. Bulguksa’ya 10 nolu veya 11 nolu otobüs ile kent merkezindeki otobüs terminalinden rahatlıkla 50-55 dakikada  ulaşmak mümkün. Bulguksa Tapınağı, ideogramdan da anlaşılacağı üzere Budhanın ülkesi demek.

Tapınak Kore’de Budizmin en eski tapınma ve eğitim merkezlerinden biri. 528 yılında Kral Beop-Heung’un 15. Tahta çıkış yılı anısına inşa edilmiştir. Özgün adı “Hwaeom Bulguksa Tapınağı” olmakla birlikte, daha sonra zaman içinde adı bugün bilinen adına dönüşmüştür. Tapınak Japonlarla gerçekleşen İimjin (1592-1598) Savaşı sırasında tahrip olmuş, 1604 yılında Kral Seon-jo’nun tahta çıkışının 37.yılı dolayısı ile yenilenmiştir. Tapınak bir çok kez restorasyon görmekle birlikte, 1969 yılında Tapınağın Restorasyon Komitesi kurulmuş olup, 1973 yılında daha önce yıkılan salonlar yeniden yapılmıştır.

Tipik bir Budist tapınakta ilk kapı ile karşılarsınız. Bu kapıyı Dört Bekçinin figürünün yer aldığı İkinci Kapı takip eder. Kuzey, Güney, Doğu ve Batı Bekçileri ellerindeki farklı nesnelerle Budhaya hizmet ederler ve Tapınağı kötücül güçlerden korurlar. Üçüncü Kapı (İkiliğin Olmadığı Kapı) ana avluya açılır. Tapınaklarda stupa ve pagodolar yer alır. Kore pagodoları genelde taştandır. Bu yapılar dışında tapınaklarda Ana Bina, Yargılama Evi vb. farklı yapılar bulunur. Tüm bu yapıların içindeki simgesel dünya, bize Budizmin temel inanç ve düşünüş sistemini temsil eder. Örneğin Yargılama Evinde, 10 yargıç figürü bulunur ve her figürün elinde ayna vardır. Bu ayna, bireyin kendisi ile yüzleşmesi gereğine işaret eder. Bulguksa’nın da iki meşhur pagodası vardır: Dabotap ve Seokgatap. Bu iki pagoda da Kore Ulusal Hazinesinin bir parçasıdır. Bunun dışında her binada, farklı Budhalar mevcuttur. Örneğin, Deunjeon Binasında Aydınlanma Budhası, Sakyamuni Budha yer alır.

Pagoda

Gwon-eum-jon Binasında ise, Gwanseum-bosal, diğer bir deyişle Merhamet Budhası figürü yer alır. Tapınağın renkli boyalı ve incelikli ahşap oymacılığının yanı sıra, kirişlerin birbirine asimetri de dikkat çekicidir. Tüm inşa sistemi iki farklı oluşu birbirine eklemler: herşey böylece bir bütünü oluşturur. Bulguksa’yı günü birlik ziyaret etmek kadar,  konaklamak ta mümkündür. Bulguksa Tapınağını ziyaret etmeden önce Kore Budizmi ile ilgili temel başvuruların ön hazırlık için okunması faydalı olabilir. Tapınakta İngilizce açıklamalar olsa dahi, Kore Budizminin ve Silla Döneminde Budizmin yaşadığı altın çağının kavranması için bu tür bir ön hazırlık gereklidir.

 

Kaynakça:

Eliade, Mirvae (2003.) Dinsel İnançlar ve Düşünceler Tarihi. İstanbul: Kabalcı.

Korean Buddhist Chogye Order (1996).  Korean Buddhism. Seul.

Korean Buddhist Chogye Order (2002). What is Korean Buddhism. Seul.

Raju, P.T. vd. (2002.) Asya Dinleri. İstanbul: İnkilab.

Shim Jea-ryong (1999). Korean Buddhism: Tradition and Transformation. Seul.

 

Yorumlar

yorumlar

Yazar Hakkında

Benzer yazılar

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

 

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.