Dil cinsiyet, renk ve adalet hakkındaki algımızı şekillendiriyor

Bilişsel bilimci Lera Broditsky insan beyninin “kelimeler” olarak adlandırdığımız ve kendi içerisinde anlam taşıyan bu tuhaf ses kombinasyonlarını algılayabilmesini oldukça şaşırtıcı buluyor. Fakat Boroditsky’nin araştırmasına göre, işler bundan daha da garip bir hal alabiliyor.

San Diego’daki Kaliforniya Üniversitesi’nde profesör olarak görev yapan Boroditsky, kısa bir süre önce New Orleans’taki TedWomen konferansında bir konuşma yaptı. Kullandığımız dilin ortaya çıkardığı yorumlama gücünün dünyayı algılayışımızdaki etkisini ele alan Boroditsky araştırmasında değişken renk, zaman ve boyut algısının yanı sıra cinsiyet, niyet ve suç gibi daha büyük konseptlerle ilgili oldukça etkileyici sonuçlara ulaştı. Boroditsky’nin çalışmasının en ilginç sonuçlarını şu şekilde sıralamak mümkün:

Zaman çeşitli yönlerde akabilir

Avustralya’da yaşayan Kukutai adındaki Aborjin kabilesini ele alalım. Bu kabilenin üyeleri kendilerini ve nesneleri konumlandırırken “sağ”, “sol”, “yukarı” veya “aşağı” gibi kelimeler kullanmak yerine “kuzey” ve “güney” gibi ana yönlere göre bir sınıflandırma yapıyorlar.

Bu nedenle Kukutailer zamanı soldan sağa bir hareket yerine, batıdan doğuya bir hareket olarak algılıyor. Bu da bir insan kuzeye bakıyorsa, zaman soldan sağa doğru akar şeklinde yorumlanabilir. Fakat güneye bakmak için 180 derece döndüklerinde, zaman sağdan sola doğru akacaktır.

Boroditsky’e göre insan içinde bulunduğu dünyayı dilsel sistemiyle örtüştürdüğünde, dilbilimsel olarak başlayan farklılık bir anda bilişsel bir boyuta gelmekte.

Cansız objeler ve cinsiyet tabirleri

(Türkçedeki gibi) İngilizcede kelimelerin cinsiyetleri yoktur. Fakat Almanca ve İspanyolca gibi dillerde kelimeler eril veya dişil olabilir.

Boroditsky’nin araştırması insanların objeleri kullandıkları dildeki cinsiyet algılarına göre tarif ettiğine işaret ediyor.

Almancada “köprü” kelimesi dişil bir niteliktedir. Bu nedenle Almanlar köprüleri, genellikle kadınlar için sarf edilen güzel ve zarif sıfatlarını kullanarak betimlemeyi tercih ediyor. Fakat “köprü” kelimesi İspanyolcada eril bir karaktere sahip olduğu için, İspanyolca konuşanlar köprüleri güçlü ve sağlam gibi sıfatlar kullanarak tarif ediyor.

Rengi nasıl algıladığınız onu ne kadar fark ettiğinizi belirler

İngilizcede mavi renk sadece “mavi” kelimesi ile sınıflandırılır. Mavinin turkuaz, cam göbeği, açık veya koyu mavi gibi tonları olsa da hepsi mavi renginin bir türü olarak görülür.

Farklı kültürlerde renkler farklı şekillerde gruplandırılabilir. Bazıları daha az kelime kullanmayı seçerken bazı dillerde kelimelerin çeşitlendirildiğini gözlemleriz. Boroditsky’nin araştırması daha fazla renk çeşitlendirmesine sahip olan kültürlerin renkleri daha iyi ayırt ettiğini gösteriyor.

Örneklendirecek olursak Ruslar, açık mavi ve koyu mavi için “goluboy” ve “siniy” kelimelerini kullanıyor. Boroditsky katılımcılardan mavinin tonlarını adlandırmalarını ve mavi kareleri koyuluk derecelerine göre sıralandırmalarını istediğinde beyin taramaları Rusların İngilizlere göre daha hızlı ve daha doğru cevap verdiklerini ortaya çıkardı.

Dilbilgisel yapılar insanların suç mahalindeki farklı detaylara dikkat etmesine neden olabilir

Araştırmanın bir diğer sonucu ise insanların cümle öğelerini sıralayışında etraflarındaki nesneleri algılama şeklinin rol oynadığını ortaya koyuyor. İngilizcede cümledeki nesnelere vurgu yapılır çünkü işi onlar üstlenir. Fakat İspanyolcada insanlar fiilin pasif halini daha fazla kullanır.

Boroditsky’nin araştırmalarında görgü tanıklarının ifadeleri bu bulguyla örtüşüyor. İspanyolca konuşan insanlar verilen bir durumda neyin olup bittiğini daha iyi anlayabilirken; İngilizce konuşan bireyler kimin kabahatli olduğuna odaklanma eğilimi gösteriyor. Bu durum dilbilgisel yapının insanların hayatlarını nasıl sürdürdüğünün bir yansıması olarak karşımıza çıktığına bir örnek niteliğinde.

Hazırlayan: Gökçen Sena Duman

Kaynak: Businessinsider.com

Yorumlar

yorumlar

Post source : http://kulturservisi.com/p/dil-cinsiyet-renk-ve-adalet-hakkindaki-algimizi-sekillendiriyor

Yazar Hakkında

Benzer yazılar

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir