Türkiye Ekonomisi Dünyada Kaçıncı Sırada?

Mahfi Eğilmez*

Meselenin Özü

Son günlerde yeni bir keşif yapıldı ve birdenbire Türkiye’nin GSYH sıralamasında dünyada 13’üncü sırada olduğu konuşulmaya başlandı. Aslında bu veri öteden beri IMF’nin Dünya Ekonomik Görünümü Veri Tabanında (World Economic Outlook Database) durup duruyordu ama nedense biz yeni keşfettik ve keşfeder etmez Türkiye’nin nerelerden nereye geldiğini konuşmaya başladık. Gelelim işin aslına ve bilimsel açıklamasına.

IMF, ülkelerin GSYH ve kişi başına GSYH serisini farklı yöntemlere dayanarak hesaplayıp yayınlıyor. Bunlar iki grupta toplanabilir: (1) Cari fiyatlarla hesaplanan GSYH ve oradan giderek bulunan kişi başına gelir (bunların hem TL hem de USD cinsinden değerleri açıklanıyor.) (2) Satınalma gücü paritesine (SAGP) göre hesaplanan GSYH ve oradan giderek hesaplanan SAGP kişi başına gelir (bunların sadece Dolar cinsinden değerleri açıklanıyor.)

 

Önce bir ülkenin GSYH’sı o ülkenin kendi para birimiyle hesaplanıyor (Mesela Türkiye’nin 2016 yılı GSYH’sı 2.591 milyar TL olarak hesaplanmış bulunuyor.) Sonra bu miktar o yılın ortalama USD kuruyla Dolara çevriliyor (Mesela 2016 yılında USD/TL ortalama kuru 3,02 idi, bu durumda Türkiye’nin 2016 yılı GSYH’si Dolar cinsinden 2.591/3,02 = 857 milyar Dolar olarak hesaplanıyor.) Bulunan bu miktar o yılın yıl ortası nüfusuna bölünüyor ve kişi başına gelir hesaplanıyor (Mesela Türkiye’nin 2016 yılı yıl ortası nüfusu 79,8 milyon idi, bu durumda kişi başına gelir 857 milyar USD / 79,8 milyon kişi = 10.743 USD olarak bulunuyor.) Buraya kadar gösterdiğimiz hesaplar nominal GSYH ve kişi başına cari fiyatlarla gelir hesapları idi. Bir de satın alma gücü paritesi hesabı var.

Satın alma gücü paritesi (SAGP) ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan kaldırarak farklı para birimlerinin satın alma güçlerini eşitleyen bir değişim oranını ifade ediyor. Bir kilogram domatesin ortalama olarak Türkiye’de 2 TL, ABD’de ise 2,5 dolar olduğunu varsayalım. Bu durumda yıllık geliri 10.000 dolar olan bir Amerikalı yılda (10.000 / 2,5 =) 4.000 kg domates alabilir. Aynı miktar domatesi alabilmesi için bir Türk’ün yıllık gelirinin (4.000 x 2 =) 8.000 TL olması yeterlidir. Bu durumda SAGP şöyle formüle edilebilir: SAGP (Türkiye / ABD) =  2 / 2,5 = 0,8 TL / Dolar

Buna göre bir kg domates için ABD’de 1 dolar ödemek gerekirken Türkiye’de 0,8 TL ödenmesi gerekmektedir. Burada konuyu basitleştirmek amacıyla yalnızca tek bir mal (domates) için yaptığımız bu hesaplama çok sayıda mal ve hizmetin bulunduğu bir sepet için yapıldığında karşımıza genel bir satın alma gücü oranı çıkar ve bu oranı gelire uyguladığımızda SAGP’ye göre gelir hesabına ulaşmış oluruz.

IMF bu işlemi yaparken SAGP döviz kuru denilen önceden belirlenmiş bir pariteyi güncelleyerek kullanıyor. Bu parite, 2011 yılında Birleşmiş Milletler İstatistik Komisyonunun gözetimi altında Dünya Bankası’nın önderlik ettiği Uluslararası Karşılaştırma Programı (ICP) tarafından geliştirilmiş bir hesaba dayanıyor.

IMF, bu hesapları yılda iki kez üyesi olan bütün ülkeleri kapsayacak şekilde yapıyor ve kendi sitesinde (www.imf.org) WEO Database başlığı altında yayınlıyor. Son olarak yayınladığı 2017 Nisan ayı tablolarında 192 ülke kapsanmış bulunuyor.

Türkiye’nin Yerinin Saptanması

Yazıya ekli olarak ilk ikisi iki parçadan oluşan tablo setleri olmak üzere üç tablo sunuyorum. İlk tablo seti GSYH’ları gösteriyor ve toplam 192 ülkenin 43’ünü kapsıyor (yer kaplamaması için hepsini almadım.) Tablonun ilk bölümü (sol taraftaki ilk üç sütundan oluşan bölüm) ülkeleri ve nominal GSYH’lerini (cari fiyatlarla hesaplanmış GSYH’lerini) Dolar cinsinden gösteriyor. Buna göre Türkiye 857 milyar Dolarlık GSYH’siyle 192 ülke arasında 17’nci sırada bulunuyor. Esasen yıllardır Türkiye 16 ile 18’inci sıralar arasında yer değiştirip durduğu için bu tabloda Türkiye açısından yeni bir durum söz konusu değil.

İlk tablonun ikinci bölümü (sondan üç sıradan oluşan bölüm) ülkelerin SAGP’ye göre GSYH’lerini gösteriyor. Türkiye burada 192 ülke arasında 13’üncü sırada yer alıyor. Yani Türkiye, nominal GSYH’si kendisinden yüksek olan bazı ülkelere göre daha düşük fiyatlara sahip olduğu ve satın alma gücü onlara göre yüksek kaldığı için SAGP’ye göre yapılan hesaplamada 17’nci sıradan 13’üncü sıraya yükseliyor.

İkinci tablo seti toplam 192 ülkenin 71’ini kapsıyor ve ülkelerin kişi başına gelirlerini Dolar cinsinden gösteriyor. Bu tablonun ilk bölümü (sol taraftaki ilk üç sütundan oluşan bölüm nominal GSYH üzerinden hesaplanmış kişi başına gelirleri sergiliyor. Buna göre Türkiye, 10.743 Dolarlık kişi başına gelirle 192 ülke arasında 58’inci sırada yer alıyor.

İkinci tablonun ikinci bölümü (sondan üç sıradan oluşan bölüm) ülkelerin SAGP’ye göre kişi başına gelirlerini veriyor. SAGP’ye göre hesaplandığında Türkiye’nin kişi başına geliri 24.912 Dolara yükselirken 192 ülke arasındaki sırası da 3 sıra yükselerek 55’inci sıraya çıkıyor.

Üçüncü tablo SAGP’ye göre hesaplanmış verilere göre ülkelerin dünya toplam GSYH’sindeki yüzde paylarını gösteriyor. Bu tabloda da Türkiye ilk tablonun ikinci bölümünde olduğu gibi en yüksek pay alan 13’üncü ülke olarak görünüyor.

Değerlendirmeler

SAGP’ye göre yapılan hesaplamalar asıl olarak Çin, Hindistan, Endonezya, Meksika, Rusya gibi ülkeleri yukarılara taşıyor. İşin içine nüfus girip de kişi başına gelir hesabına dönülünce SAGP’nin olumlu etkisi azalıyor.

Bu tablolar bize bir şeyi çok açık gösteriyor: Türkiye GSYH’sı yüksek yani zengin bir ülke. Buna karşılık nüfusu da yüksek olduğu için kişi başına geliri orta düzeyde bir ekonomi. Nüfusu azaltamayacağımıza göre GSYH’mizi artırmaktan başka çaremiz yok. Demek ki sürdürülebilir bir biçimde daha hızlı büyümemiz gerekiyor.

Öteden beri SAGP hesaplarının IMF ve Dünya Bankası gibi kuruluşlar tarafından gelişmekte olan ülkelerin dünya ekonomisinden aldıkları payları yüksek göstermek ve bu yolla onların yakınmalarını frenlemek amacına dönük olarak ortaya atıldığını düşünürüm. Bu durum bu ülkelerin yöneticilerinin de işine geliyor. Mesela Çin, Hindistan ve Endonezya yöneticileri bu hesapları kullanarak halklarına dünyanın en büyük ekonomileri olduklarını anlatabilirler.

Diyelim ki İngiltere’de uluslararası katılıma açık büyük bir alış veriş merkezi ihalesi yapılıyor. İhale şartnamesinin fiyatı 50 bin USD olarak belirlenmiş. İhaleye katılmak isteyen firmalara “herkes satın alma gücüne göre bedel ödeyecek” deniyor mu? Ya da “Türkiye’de satın alma gücü Avrupa ülkelerine göre oldukça yüksek, bu durumda ücretleri üçte bir oranında düşürmek gerekir” diyen birisi çıksa bu görüş kabul görür mü? Demek ki SAGP, teorik olarak doğru olsa da uygulamada kullanılacak bir ölçü değil.

Nedense SAGP’ye göre yapılan tablolara baktığımda aklıma hep Nasreddin Hoca’nın “kedi buysa ciğer nerede, ciğer buysa kedi nerede?” diye biten fıkrası geliyor.

Ek: Tablolar

Sıra Ülke GSYH (Milyar USD) Sıra Ülke GSYH (SAGP, Milyar USD)
1 ABD 18.569 1 Çin 21.292
2 Çin 11.218 2 ABD 18.569
3 Japonya 4.939 3 Hindistan 8.662
4 Almanya 3.467 4 Japonya 5.238
5 İngiltere 2.629 5 Almanya 3.980
6 Fransa 2.463 6 Rusya 3.800
7 Hindistan 2.256 7 Brezilya 3.141
8 İtalya 1.851 8 Endonezya 3.032
9 Brezilya 1.799 9 İngiltere 2.786
10 Kanada 1.529 10 Fransa 2.734
11 Kore 1.411 11 Meksika 2.316
12 Rusya 1.281 12 İtalya 2.235
13 Avustralya 1.259 13 Türkiye 1.988
14 İspanya 1.233 14 Kore 1.934
15 Meksika 1.046 15 S. Arabistan 1.751
16 Endonezya 932 16 İspanya 1.687
17 Türkiye 857 17 Kanada 1.682
18 Hollanda 771 18 İran 1.455
19 İsviçre 660 19 Avustralya 1.187
20 S. Arabistan 640 20 Tayland 1.165
21 Arjantin 545 21 Mısır 1.132
22 Tayvan 529 22 Tayvan 1.132
23 İsveç 511 23 Pakistan 988
24 Belçika 467 24 Arjantin 874
25 Tayland 407 25 Hollanda 869
26 Avusturya 387 26 Malezya 863
27 İran 377 27 BAE 669
28 BAE 371 28 Belçika 510
29 Norveç 370 29 İsveç 498
30 Mısır 332 30 İsviçre 496
31 Hong Kong 321 31 Singapur 493
32 İsrail 318 32 Hong Kong 430
33 Danimarka 307 33 Venezüella 427
34 Singapur 297 34 Avusturya 417
35 Malezya 296 35 Norveç 364
36 İrlanda 294 36 Çekya 351
37 Venezüella 287 37 İrlanda 325
38 Pakistan 284 38 Kuveyt 304
39 Finlandiya 237 39 İsrail 301
40 Yunanistan 194 40 Yunanistan 289
41 Çekya 193 41 Danimarka 274
42 Macaristan 126 42 Macaristan 270
43 Kuveyt 110 43 Finlandiya 231

 

Sıra Ülke Kişi Başına Gelir (USD) Sıra Ülke Kişi Başına Gelir (SAGP, USD)
1 Lüksemburg 103.199 1 Katar 127.660
2 İsviçre 79.242 2 Lüksemburg 104.003
3 Norveç 70.392 3 Makao 95.151
4 Makao 67.079 4 Singapur 87.855
5 İrlanda 62.562 5 Kuveyt 71.887
6 Katar 60.787 6 Norveç 69.249
7 İzlanda 59.629 7 İrlanda 69.231
8 ABD 57.436 8 BAE 67.871
9 Danimarka 53.744 9 İsviçre 59.561
10 Singapur 52.961 10 San Marino 59.059
11 Avustralya 51.850 11 Hong Kong 58.322
12 İsveç 51.165 12 ABD 57.436
13 San Marino 46.447 13 Suudi Arabistan 55.158
14 Hollanda 45.283 14 Hollanda 51.049
15 Avusturya 44.498 15 Bahreyn 50.704
16 Hong Kong 43.528 16 İsveç 49.836
17 Finlandiya 43.169 17 İzlanda 49.136
18 Kanada 42.210 18 Avustralya 48.899
19 Almanya 41.902 19 Almanya 48.111
20 Belçika 41.283 20 Tayvan 48.095
21 İngiltere 40.096 21 Avusturya 48.005
22 Japonya 38.917 22 Danimarka 47.985
23 Yeni Zelanda 38.345 23 Amman 46.698
24 Fransa 38.128 24 Kanada 46.437
25 BAE 37.678 25 Belçika 45.047
26 İsrail 37.262 26 İngiltere 42.481
27 İtalya 30.507 27 Fransa 42.314
28 Porto Riko 29.697 28 Finlandiya 42.165
29 Kore 27.539 29 Japonya 41.275
30 İspanya 26.609 30 Malta 39.834
31 Kuveyt 26.005 31 Ekvator Ginesi 38.639
32 Malta 25.214 32 Porto Riko 38.393
33 Bahamalar 24.272 33 Kore 37.740
34 Bahreyn 24.183 34 Yeni Zelanda 37.294
35 Güney Kıbrıs 23.352 35 İtalya 36.833
36 Tayvan 22.453 36 İspanya 36.416
37 Slovenya 21.320 37 İsrail 35.179
38 S. Arabistan 20.150 38 Güney Kıbrıs 34.970
39 Portekiz 19.832 39 Çekya 33.232
40 Çekya 18.286 40 Slovenya 32.085
41 Yunanistan 17.901 41 Tr. ve Tobago 31.870
42 Estonya 17.633 42 Slovak Cum. 31.339
43 Slovak Cum. 16.499 43 Litvanya 29.972
44 St.Kitts Nevis 16.058 44 Estonya 29.313
45 Amman 15.964 45 Portekiz 28.933
46 Uruguay 15.679 46 Polonya 27.764
47 Antigua B. 15.488 47 Macaristan 27.482
48 Tr. ve Tobago 15.342 48 Malezya 27.267
49 Litvanya 14.890 49 Yunanistan 26.669
50 Ekvator Ginesi 14.174 50 Rusya 26.490
51 Letonya 14.060 51 St.Kitts and Nevis 25.940
52 Panama 13.654 52 Letonya 25.710
53 Şili 13.576 53 Antigua Barbuda 25.157
54 Macaristan 12.778 54 Kazakistan 25.145
55 Arjantin 12.503 55 Türkiye 24.912
56 Polonya 12.316 56 Bahamalar 24.555
57 Hırvatistan 12.095 57 Şili 24.113
58 Türkiye 10.743 58 Panama 23.024
59 Romanya 9.465 59 Hırvatistan 22.795
60 Malezya 9.360 60 Romanya 22.348
61 Venezüella 9.258 61 Uruguay 21.527
62 Rusya 8.929 62 Bulgaristan 20.327
63 Brezilya 8.727 63 Arjantin 20.047
64 Meksika 8.555 64 Meksika 18.938
65 Çin 8.113 65 İran 18.077
66 Kazakistan 7.453 66 Tayland 16.888
67 Bulgaristan 7.369 67 Çin 15.399
68 Tayland 5.899 68 Brezilya 15.242
69 İran 4.683 69 Venezüella 13.761
70 Endonezya 3.604 70 Endonezya 11.721
71 Hindistan 1.723 71 Hindistan 6.616

 

Sıra Ülke Dünya GSYH’sındaki Payı (SAGP, %)
1 Çin 17,80
2 ABD 15,49
3 Hindistan 7,23
4 Japonya 4,37
5 Almanya 3,32
6 Rusya 3,17
7 Brezilya 2,62
8 Endonezya 2,50
9 İngiltere 2,32
10 Fransa 2,28
11 Meksika 1,93
12 İtalya 1,86
13 Türkiye 1,66
14 Kore 1,61
15 S. Arabistan 1,46
16 İspanya 1,41
17 Kanada 1,40
18 İran 1,20
19 Avustralya 0,99
20 Tayland 0,97
21 Mısır 0,95
22 Tayvan 0,94
23 Polonya 0,88
24 Arjantin 0,73
25 Hollanda 0,73
26 Malezya 0,72
27 Güney Afrika 0,62
28 BAE 0,56
29 Irak 0,54
30 Bangladeş 0,52
31 Belçika 0,43
32 İsveç 0,42
33 Singapur 0,41
34 İsviçre 0,41
35 Şili 0,37
36 Romanya 0,37
37 Hong Kong 0,36
38 Venezüella 0,36
39 Avusturya 0,35
40 Norveç 0,30

Kaynak: http://www.mahfiegilmez.com/2017/08/turkiye-ekonomisi-dunyada-kacnc-srada.html

Yorumlar

yorumlar

Post source : http://www.mahfiegilmez.com/2017/08/turkiye-ekonomisi-dunyada-kacnc-srada.html

Yazar Hakkında

Benzer yazılar

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir