Tepav Maden Sektörü Raporu| Türkiye’de çocuk işçiler çalıştırılması yasak olan madencilik sektöründe de istihdam edilmekte

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı tarafından maden sektörüne yönelik yeni bir  rapor yayınlandı. Maden ocakları, kablo döşeme, kanalizasyon ve tünel inşaatlarında çocuk işçi çalıştırmak yasak olmasına rağmen çocukların bu iş kollarında çalıştırıldığı ve aylık gelir ortalamalarının ise 226 Türk Lirası olduğu belirtiliyor

Baş Ekonomist Güneş A. Işık tarafından hazırlanan yazının, ” çalışmanın amacı hali hazırda süren tartışmaların ekonomik, hukuksal ve düzenleyici politikalar bakımından adım atılabilir bir zemine taşınmasına katkı sağlayabilmek ve Soma’da 301 işçinin hayatını kaybetmesi neticesinde ancak dikkatimizi çekebilen bir sektöre dair aslında incelenmesi gereken ne çok veri olduğunun gösterilmesi ve verilerin nelere işaret ettiğinin anlatılmasıdır. Türkiye’deki işgücü piyasaları üzerine araştırma yapan ve düzenli olarak hane halkı işgücü veri setleriyle çalışan biri olarak Soma’da yaşanan trajedi sonrasında sektöre ve özellikle de çocuk işçilere dair bildiklerimizin verilerle ne kadar örtüştüğünü kontrol etme ihtiyacı üzerine bu yazı çıkmıştır…” deniyor.

||Çocuk işçilere Dair Hukuksal Çerçeve||

Maden ocakları, kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatında çocuk işçi çalıştırmak yasak

Çocuk işçilerin çalıştırılmasına ilişkin mevzuat 4857 sayılı İş Kanunu ve Çocuk ve Genç  İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikle düzenlenmiştir. Hukuki çerçeve  temelde 14 yaşını doldurmuş çocukların okullarını aksatmaması koşuluyla güvenli iş ortamında hafif işlerde çalıştırılmasına izin vermekle birlikte çok açık bir biçimde maden ocakları, kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi alanlarda çalıştırılmasını yasaklamaktadır. 

*Çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağı 
Madde 71 – On beş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak, ondört  yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar, bedensel, zihinsel ve ahlaki  gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif  işlerde çalıştırılabilirler.

*Yer ve su altında çalıştırma yasağı

Madde 72 – Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde onsekiz yaşını doldurmamış erkek ve her  yaştaki kadınların çalıştırılması yasaktır.

*Gece çalıştırma yasağı
Madde 73 – Sanayiye ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin  gece çalıştırılması yasaktır.

||- Hane Halkı İşgücü İstatistiklerinde Çocuk İşçiler ve Madencilik Sektörü ||

Kömür ve linyit  sektöründe  49,8 bin çalışanın yüzde 4.2’si 15-19 yaşları arasında

TÜİK’in 2012 tarihli hane halkı işgücü istatistikleri Türkiye’de çalışanların yüzde 5.39’unun 15-19  yaş arasında olduğunu gösteriyor, yani 24.8 milyonluk toplam istihdam rakamı dikkate  alındığında bunun 1.34 milyonunun 15-19 yaşları arasında olduğu anlaşılıyor.

Daha  ayrıntılı yaş dağılımına baktığımızda ise yüzde 0.6’sının 15 yaşında (149 bin çocuk), yüzde 0.87’sinin  16 yaşında (216 bin çocuk), yüzde 1.16’sının 17 yaşında (288 bin çocuk), yüzde 1.37’sinin 18  yaşında (340 bin) ve yüzde 1.39’unun 19 yaşında (345 bin) olduğunu görüyoruz.

TÜİK’in  rakamları Türkiye’de 2012 yılında 18 yaşının altında çalışan çocuk sayısının toplamda yaklaşık 653 bin olduğuna işaret ediyor. Bu çocukların yüzde 71’i erkek, yüzde 29’u ise kız olarak görünüyor. Yine istatistiklere göre 18 yaşın altındaki çalışan çocukların yalnızca yüzde 17’sinin sosyal güvencesi var, yani sosyal güvenlik sistemine kayıtlı olarak çalışıyor.

Geri kalanlar  ise kayıt dışı istihdam ediliyor. Madencilik ve madenciliğin alt sektörü olan kömür ve linyit çıkarılması sektöründe ise tablo şu şekilde: Grafik 1, madenciliğin alt sektörü olan kömür ve linyit çıkarılmasında çalışanların yaş dağılımını gösteriyor. Buna göre 2012 sonu itibariyle kömür ve linyit çıkarılması sektöründe istihdam edilen 49,8 bin çalışanın yüzde 4.2’si 15-19 yaşları arasında.

2014-05-23 12-33-02 Ekran görüntüsü

15-19 yaş arasındaki  yüzde 4.2’nin 0.3 puanı 15 yaşındakiler, 0.7 puanı 16 yaşındakiler, 0.6  puanı 17 yaşındakiler, 1.8 puanı 18 yaşındakiler ve 0.8 puanı 19 yaşındakilerden oluşmaktadır. Bu ise kömür veya linyit çıkaran işçilerin 164’ünün 15 yaşında, 334’ünün 16  yaşında, 274’ünün 17 yaşında, 916’sının 18 yaşında ve 388’inin 19 yaşında olduğunu gösteriyor.

TÜİK istatistiklerine göre 18 yaşın altında yalnızda yüzde 14.5 kayıtlı istihdam

Diğer taraftan TÜİK istatistiklerinin bize gösterdiği başka bir acı gerçek ise 2012  yılında kömür ve linyit çıkarılmasında çalışan 18 yaşın altındakilerin yalnızca yüzde 14.5’inin  kayıtlı istihdam edildiği. Tersinden söylemek daha çarpıcı olacağı için tekrarlamakta fayda var: 18 yaşın altında çalışanların yüzde 85.5’i kayıt dışı çalışmakta. Çocuk işçi çalıştırmanın yasak olduğu göz önüne alındığında, kayıt dışılık oranları aslında şaşırtıcı  değil. 18 yaş ve üstündekilerin ise yüzde 88’i sosyal güvenlik sistemine kayıtlı olarak çalışıyor. 

Çocuk çalışanların ortalama net aylık geliri sadece 226 TL

Diğer taraftan yine TÜİK’in mikro veri setinden aylık net gelir bilgisine bakıldığında : çocuk çalışanların ortalama net aylık geliri sadece 226 TL.

2014-05-23 12-38-41 Ekran görüntüsü

Sonuç:

.Türkiye’de çocuk işçiler çalıştırılması yasak olan madencilik sektöründe de  istihdam edilmektedir.
2. Bu çocuklar büyük çoğunlukla kayıt dışı çalıştırılmaktadır.
3. Kömür ve linyit çıkarılması sektöründeki çocuk işçilerin kayıt dışılık ve kazanç  durumu hem madencilik sektörünün genelinden hem de Türkiye’deki çocuk
işçilerin genelinden daha kötüdür.
4. Hukuki düzenlemelerin çocuk işçiliği konusunda açık olmasına rağmen istatistikler çok ciddi bir hak ihlali sorununa işaret etmekte ve bu konuda denetimin ve
yaptırımların kuvvetlendirilmesi ihtiyacını gözler önüne sermektedir.

Raporun tamamını okumak ve  indirmek için tıkla

Yorumlar

yorumlar

Yazar Hakkında

Benzer yazılar

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir