Veri Gazeteciliğinin Sırları!

Hassel Fallas –@HasselFallas
@nacion.com

Douglas Tweedale Memorial Fellowsip sayesinde Amerika’da International Center for Journalist ‘de bir iki hafta geçirme şansım oldu ve çeşitli haber odalarında veriye dayalı gazeteciliğe nasıl giriş yapılabileceğine dair fikir edindim. Bu yazımda birazcık ne öğrendiğimden bahsedeceğim.

Veriye Dayalı Gazeteciliğe giriş yapmanın en iyi yolu basit bir şekilde başlamak. Yani başlamaya  karar verin, gerisi gerçekten kolay. Kaybedecek bir şeyiniz  olmuyor. Yaptığınız her hata, edindiğiniz her tecrübe ve pratik şahsi olarak gelişiminizi ve de gazeteciliğin kalitesini arttırıyor.

“Matematiğim iyi değil” demek ve veriye dayalı gazeteciliğin size göre olmadığını söylemek gerçekten işin kolayı. Açıkçası ben de matematikte iyi değildim ta ki bariyerleri alaşağı edip, daha hızlı ve daha kolay öğrenme teorilerini gerçek hayatla bağlantılı projelere nasıl  uygulayacağımı öğreninceye dek.

2008 yılında henüz veriye dayalı gazetecilikten haberdar değilken, Kosta Rika’da  turizm bilgilerine ilişkin  veri analizlerini içeren haberler yapıyordum, analiz ediyordum. Böylece excel formüllerini öğrendim, çeşitli toplama şekillerini, yıl, sezon, yarı dönem bazında toplam analizlerin nasıl yapılabileceğini öğrendim.

Yaptığım projelerin zor oluşu bu alanda kendimi  yetiştirmemi de sağladı. Şu anda Kosta Rika’da  La Nicion‘un Veri ünitesinde çalışıyorum.

Veriye dayalı gazeteciliği şimdi/hemen geliştirmeniz için üç şey aktarmak istiyorum:

Birincisi, web geliştiricilerle ve mühendislerle konuşup veriye dayalı projelere nasıl giriş yaptıklarını, hangi yazılımları kullandıklarını, formülleri ve metotları öğrenerek kendi projeniz için hedefler koyunuz.

İkincisi, bununla yaşayın! Kolayca pes etmeyin Open RefineTableauTabula ve diğer temizleme, analiz etme ve veri görselleştirme teknikleri ve yazılımlarını öğrenirken.

Üçüncü olarak, öğrendiklerinizi diğerleri ile paylaşmayı ihmal etmeyin. Oldukça sıkça insanlar size çelişkileri, göstermek istediğinizin doğru cevabı verip vermediğini sorabiliyor ve sizin düşünmediklerini size göstererek bilginizi geliştirmenizi ve çalışmalarınızı daha farklı geliştirmenizi sağlayabiliyorlar.

Özetle demek istediğin eğer Veriye Dayalı Gazetecilik yapmak istiyorsanız başlayın ve sürdürün. En iyi yöntemlerden bazıları çevirimiçi kurslar, kitaplar, hocalar aracılığı ile olabilir. Eğer Latin Amerika’da yaşıyorsanız  Chicas Poderosas (Güçlü Kadınlar) projesinden yararlanarak, veriye dayalı gazetecilik eğitiminizi gazeteciler, geliştiriciler, tasarımcılar, animasyoncular ve hikaye anlatanlarla birlikte geliştirebilir, hikaye anlatan/haber anlatan projelerde çalışabilirsiniz.

Ayrıca Hacks & Hackers evrensel davetleri, toplantıları oluyor dünyanın her yerinde bu davetlere katılmanızı da önerebilirim.

Ayrıca asla öğrenmekten vazgeçmemeniz gerekiyor. Hatta tüm teknikleri detayları ile öğrenmiş,  metotları, araçları verinin görselleştirme aşamalarını layığıyla bilseniz bile , yine de var olan bir fark, kıyaslama , daha büyük veri grupları,denemeniz gereken yeni yazılım testleri, yeni teknikler olabiliyor  ve alanları ile paralel olarak yeni insanlarla  farklılık yaratabileceğiniz çalışmalara geçiş yapmanızı daha önemli şekle getirmenizi sağlayabilir hatta böylece.

Neden Veri Odaklı Gazetecilik

Belki kendinize, ” Veriye dayalı gazetecilik neden önemli benim için?” diye sorabilirsiniz. Bununla ilgili iyi bir özet iki hafta önce katıldığım eğitimde ProPublica‘da çalışan veri gazetecisi Sisi Wei tarafından belirtilmişti.

“Bana bilgiyi hiç olmadığı kadar ince eleyip sık dokuma ve inceleme olanağı veriyor.Örneğin üniversitede iken şöyle düşünürdüm, konunun uzmanı ile röportaj yaparsınız, onlar önemli cümleler/yorumlar verirler ve bunlara inanırsınız ve bunları röportajınızın içine koyarsınız. Bu noktada neden onların analizlerinin sonuçlarına da  yer vermiyor,incelemiyordum? Belirttikleri her şeyi kontrol edebilirdim. Eğer röportaj öncesi veriyi inceler isem, bulduğum aykırılıklara yönelik sorular sorabilirim, -ki bu da prosedürü daha iyi anlamam demek oluyor.”

Ne demek istediğini anlıyorum- oldukça yararlı ve tatmin edici bir durum bilgiyi daha iyi inceleyip, anlamayı sağlayan bir yeni yolun olması.

Her iyi hikaye/haber iyi bir fikirle başlar, soruyla ya da bir gözlemle, diyor, The New York Times’da bir yıl bilgisayar destekli muhabirlik yapan editör Sarah Cohen.

“Böylece veriye ya da dokümanların yardımı ile gözlemlerimizin etkisinin daha genişlemesini sağlıyoruz.” diyor.

Bu da bize Sarah ve onun meslektaşlarının  The Washington Post’da   yayımlanan  2002 Pulitzer Araştırmacı Gazetecilik dalında ödül alan serinin nasıl doğduğuna dair de fikir veriyor.

Seri, Kolombiya’da 1993 ve 2000 yılları arasında koruma altında olan 229 çocuğun ölümüne ilişkin çalışmıştı.

Cohen, “Ben bu tarz haberlerin/hikayelerin yerel araştırmalardan daha etkili olduğunu hissediyorum, çünkü bu size olayın izole olmadığını, dünyanın her yerinde olabileceğini gösteriyor ayrıca bir defalık bir sorun olmadığını da gösteriyor.”

Veri odaklı gazeteciliğin bir diğer önemli yararı ise gazetecilik kalitesini geliştirmeyi sağlaması ve   okuyucularla interaktiv  veri ve görselleştirme aracılığı ile daha fazla iç içe olmayı sağlaması.

Arjantin’de, Buenos Aires ‘de bulunan La Nacion bu yararı gayet iyi bir şekilde anlamakta. “Haber uygulamaları veya etkileşimli görselleştirme aracılığı ile insanlarla  temas kurmak  katılımı etkinleştirmek için önemli bir yol.” diyor  Angelica Momi Peralta, La Nacion’n Multimedya ve Interaktiv Geliştirme Müdürü.

Arjantin’de Bilgi Özgürlüğü Yasası ( Freedom of Information Act (FOI) yok.Sadece açık devlet sitelerinde var, bu sebeple La Nacion’nun veri gazetecileri  kendi veri kümelerini oluşturuyor PDF dosyalarından, farklı tekniklerle. Ayrıca bu veriler açık formatta paylaşılıyor, isteyen herkes ulaşabilir.

Peralta: “Biz veri paylaşımının bir zorunluluk olduğuna inanıyoruz. Medya, bunun öncüsü olmalı, uyanmalı, kullanışlı veri kümeleri oluşturulmalı, diğerleri için kullanılabilir veriler üretmelidir. Veriyi hayata geçirmeliyiz, çünkü yolsuzluklar ve karanlık süreçler insanların hayatlarına mal oluyor  hepimizin çevresinde olduğu gibi ve veri aydınlatmayı sağlayacağı gibi, insanların eline bir kez  ulaşınca ( telefonları ya da görsel olarak) verileri yok etmek /karartmak isteyenler iş daha fazla zorlayıcı olabiliyor. “

Fikir ve Süreci

Şahsi tecrübeme dayanarak, veriye dayalı gazeteciliği başarmak sabırdan geçiyor, fazlasıyla takım çalışması gerektiriyor ve vazgeçmemek gerekiyor. Size kendi haber odamızda yaşadığım ve ekip olarak bir projeyi nasıl birlikte yaptığımızı paylaşacağım.

Geçen Mart, ekip olarak yaptığımız toplantıda Kosta Rika’da evlerde dönüşüm ne kadar yapılıyor  81 bölgede, yerel yönetimler nasıl çalışıyor şeklinde bir fikir aklımıza geldi. Bunun hemen ardından ben bu konuyla ilgili güncel yasaları ve kuralları araştırıp okumaya başladım ayrıca akademik bazı çalışmaları okudum. Ayrıca bu konuda iki tane veri kümesi oluşturdum. Yani veri konusu.

İlk seti 2011 Kosta Rika sayımı verileri üzerinde oluşturduk. Sayımda evsakinleri plastikeri, kağıtları, aliminyumları ve camları ne kadar düzenli olarak çöpe atıyorlar ya da atmıyorlar.

İkinci veri kümesini 81 yerel belediyeleri arayarak bilgileri talep ederek oluşturdum.

Kosta Rikalıların yüzde 40’nın dönüşüm atıklarını ayıkladıklarını biliyordum ama bunun yanında bilmek istediğim başka şeylerde vardı; hangi bölgede daha yaygındı bu dönüşüm? İnsanlar bu dönüştürdükleri malzemelerle ne yapıyorlardı? Yerel yönetimler dönüşümleri iyi değerendirebiliyorlar mı?  ya da harcanan emekler boşuna mı?  Kaç ton toplanıyor her ay ve bunların ne kadarı dönüştürülüyordu?

Sayım iki soruya yanıt veriyordu ama son iki soruya yanıt vermiyordu. İkinci veri kümesi ise rapordan sağlandı. Bulgularımı onaylamak için yerel yönetimlerle görüştüm,  uzmanlarla konuştum, memurlar,dernekler ve şirketlerle görüştüm ve sokaklarda onaylamaya çalıştım.

Bu oldukça önemli bir adım, Times’dan Cohen’in tavsiyesi. “Veri gazetecileri zamanlarının bir kısmını sokaklarda geçirmeli çünkü verinin nasıl çalıştığını bu üç boyutlu dünyada  görmeli. Bu sokaklarda çalışan muhabirler için de geçerli zaten. Biraz sokakta zaman harcamalılar verinin nasıl sunulduğunu görmek için.  Her hangi bir kayıt ya da gelişme aslında çalışmanızın bir parçası olabiliyor. Bu açılardan birinin olmaması durumunda, oldukça fazla kayıp verebilirsiniz.”

Nihayetinde, bazı meslektaşlarıma yardımcı olurken, iki veri kümesi üzerinde yoğunlaştık birlikte ve böylece net sayıları bulduk ve sokaklarda hanelerin dönüşümleri doğru çöp kutularına atıp atmadıklarını netledik ve yerel yönetimlerin hangilerinin nerelerde ayrıştırılmış çöpleri düzenli almadıklarını ve bunları hepsini karışık bir şekilde topladıkları ortaya çıkardık.

Ve şu anda elimizde en fazla dönüşüm yapan bölgenin verisi var ve yerel yönetimler tarafından  desteklenenlerin verisi de var.

Veri analizinin paralelinde, biz interaktiv bir geliştiştirici sağlayarak okuyucuların aktif olarak katılıp, kendi yerel bilgilerini bulmalarını ve kendi hikayelerini anlatmalarını sağladık.

Sır: Sır Tutmamak!

Sonuç olarak, veriye dayalı gazetecilik yapmaya başlarsanız, bilmeniz gereken büyük sır: hiçbir bilgiyi çalıştığınız takımdan gizlememek. Tüm bulgularınızı, dosyalarınızı ve verilerinizi paylaşınız.

Ekiple paylaşılmayan her bilgi ölmeye mahkum çünkü paylaşım oksijendir veri gazeteciliği projelerinde. Ne kadar paylaşırsanız o kadar sonuç alırsınız.

Bildiklerinizi kendinize saklamayınız. Verinizi, bulduklarınızı en baştan paylaşınız. Notlarınızı diğerlerinin bulabileceği, erişim sağlayabileceği şekilde paylaşınız , Wiki gibi ya da ağ sürücülerinde paylaşınız.Başlarken geliştiricilerle, tasarımcılar, multimedya uzmanları ile hikayenizin her açısını gösteriniz. Böylece onlar açınıza katkı sağlayıp, sorularınızın daha kaliteli olmasında yardımcı olurlar.

Yeni kaynaklar bulabilirsiniz ( veri ya da insan)  yeni araçlar, metotlar. Bu sizin işinizi daha iyi yapmanızı sağlayacaktır.

Projeniz hakkında bolca konuşun sadece  bir fikir bile olsa. Konuşmaya devam ediniz proje oluncaya kadar ve eğer sadece bir taslak halinde kalır ise gerçeğe dönmesi neredeyse imkansız hale geliyor.

Ve unutun gazetecilerin mühendislerden, grafik tasarımcılarından farklı çalıştıklarını. Haber odasında herkes gazetecilik yapabilir.

Bu noktada,ProPublica’da olduğum sürece duyduğum bir cümle vardı ve onu sizinle paylaşmak istiyorum. Scott Klein, haber editörü tarafından söylenen. “Geliştiricilere “tamam “demeyi boş verin, işte elinizde veri, üzerinde çalışın ve üzerinize düşeni yaptığınızı söyleyin.” Projenizin başarılı olabilmesi için gerçekten bir takımla birlikte hareket etmeniz  gerekiyor.

La Nacion’un fünya çapında yaptığı bu proje de beni doğrular nitelikte. 100 binden fazla kişinin dışarıdan vergi cennetinde olduklarına yönelik oluşturulan veri kümeleri  oluşturulmuştu.  Evrensel bir projeydi ve dünyanın başka noktalarında haber odaları katılmıştı ve evrensel bir çalışmaya büyük bir ekip olarak imza atmışlardı. Gazetelerin birlikte çalışmayı istemesiyle mümkün bu tabii ki. Yani multidisipliner iletişimlere ihtiyaçlar nezdinde açık olması gerekiyor.

Benim bir sonraki planım birazcık yazılım öğrenmek.Gazeteciler bunu öğrenmeliler mi bilemiyorum ama  gazetecilerin biraz bile olsa neden temel programcılığı öğrenmeleri gerektiğine dair kafa yordum.

Eğer büyük çok etkili bir veri ile çalışıyorsanız, temel kod size yardımcı  olacaktır, tabii ki mühendislerle aranız iyiyse  ve verinizi en iyi şekilde analiz etmenizi sağlayacaktır. Kodlamanın nasıl çalıştığını anladığınızda bu sizin en uygun görselleştirme ya da interaktiv tekniği uygulayacağınıza yardımcı olacaktır.

Tekrarlarsam, biraz cesaret kırıcı olabilir ama en önemli  önerim bir gazeteci olarak en azından bir denemeniz veriye dayalı gazeteciliği ve uzmanlaştıkça da öğrenmeye devam etmenizdir.

Hassel Fallas Costa Rica’da La Nacion’da veri gazetecisi olarak çalışıyor. ProPublica’yı 2013 Douglas Tweedale Felow programı ile International Center for Journalist  ve ProPublica’nin Ekim 2013 P5 ‘e kaldı.

Yorumlar

yorumlar

Yazar Hakkında

Benzer yazılar

20 Yorum

  1. Geri İzleme: Weekly Study Material | Data Journalism/Veri Gazeteciliği

  2. Geri İzleme: İÜ İletişim Fakültesi Veri Gazeteciliği Atölye/Ders Çalışma Programı (8 Aralık 2014 -5 Ocak 2015) - Data Journalism Veri Gazeteciliği - Kadir Has Üniversitesi Yeni Medya - Dağ Medya www.dagmedya.net

  3. Geri İzleme: Yeni Medya Kongresi -Çevrimiçi Veri Gazeteciliği Atölye Programı (19-25 Şubat 2015) | Veri Gazeteciliği | Data Journalism

  4. Geri İzleme: HÜİF Veri Gazeteciliği Atölye Programı Çevrimiçi Bölümü (13-19 Mart) | Veri Gazeteciliği | Data Journalism

  5. Geri İzleme: Ankara İletişim Fakültesi Üretimli Veri Gazeteciliği Çevrimiçi Bölümü (8-22 Nisan) | Veri Gazeteciliği | Data Journalism

  6. Geri İzleme: Seçimler için Uygulamalı Veri Gazeteciliği Atölyesi Çevrimiçi Bölümü (29 Mayıs-2 Haziran) | Veri Gazeteciliği | Data Journalism

  7. Geri İzleme: Seçimler için Uygulamalı Veri Gazeteciliği Atölyesi Çevrimiçi Bölümü (29 Mayıs-2 Haziran) | Veri Gazeteciliği | Data JournalismVeri Gazeteciliği | Data Journalism

  8. Geri İzleme: Ankara’da Açık Veri ve Veri Gazeteciliği Atölyesi Çevrimiçi Bölümü (25 Ağustos- 4 Eylül)

  9. Geri İzleme: 30 Eylül|Arel Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğrencilerine Açık Veri Gazeteciliği Atölyesi

  10. Geri İzleme: 17 Ekim|Seçimler İçin Açık/ Veri Gazeteciliği Atölyesi Programı (TGS-FES-Dağ Medya)

  11. Geri İzleme: 19-23 Ekim|Açık Veri ve Veri Gazeteciliği Atölyelerinin de Yapılacağı Gençlik Projesine Davet: “Özgürlük için Basın, Söz Gençlerde”

  12. Geri İzleme: Seçimler İçin Açık/ Veri Gazeteciliği Atölyesi Düzenlendi | Dağ Medya

  13. Geri İzleme: İzmir’de Açık Veri ve Veri Gazeteciliği Atölyesi Çevrim içi Ders Bölümü (12 -19 Şubat) | Açık Veri ve Veri Gazeteciliği Derneği

  14. Geri İzleme: Erzincan Açık Veri ve Veri Gazeteciliği Atölyesi Çevrim içi Ders Bölümü (4-11 Mart) | Açık Veri ve Veri Gazeteciliği Derneği

  15. Geri İzleme: 12 Ekim|Arel Üniversitesi Öğrencilerine Veri Okuryazarlığı Atölyesi – Açık Veri ve Veri Gazeteciliği

  16. Geri İzleme: 12 Ekim|Arel Üniversitesi Öğrencilerine Veri Okuryazarlığı Atölyesi | Dağ Medya

  17. Geri İzleme: Arel Üniversitesi Öğrencilerine Veri Okuryazarlığı Atölyesi Düzenlendi | Dağ Medya

  18. Geri İzleme: 6 Ocak| Nişantaşı Üniversitesi Yeni Medya Bölümü Öğrencilerine Açık Veri Gazeteciliği Atölyesi – Açık Veri ve Veri Gazeteciliği

  19. Geri İzleme: Gazetecilere Uygulamalı Açık/Veri Gazeteciliği Dersi | Dağ Medya

  20. Geri İzleme: Aydın Üniversitesi Gazetecilik Bölümü Öğrencileribe Açık Veri Gazeteciliği Atölyesi | Dağ Medya

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir