‘Bir yaz melteminde onun sesini duyarım.’ | Smultronstället (1957)

Türkçe çevirisi “Yaban Çilekleri” olan Smultronstället, İsveçli yönetmen Ingmar Bergman’ın yazıp yönettiği siyah beyaz bir başyapıt

Sümeyye Eroğlu
https://twitter.com/sumeyyeeroglu
info@dagmedya.com

Hayatının çoğunu yalnız geçiren Profesör Isak Borg’un, 50. Meslek yılı sebebiyle onur unvan almak için Stockholm’den Lund şehrine giderken yaşadığı fiziksel ve manevi yolculuğu ve bu sırada tanıştığı yeni insanlar, hatırasında yer tutan mekânlar üzerinden kendi hayatını sorgulamasını konu ediniyor.

Profesörün yalnızlığı fiziksel olmaktan çok manevi bir yalnızlık ve boşluk duygusundan kaynaklanıyor. Filmin açılış sahnesinde ‘insanlarla olan ilişkilerimizde, temelde onların karakterini ve davranışlarını tartışır ve değerlendiririz. İşte bu yüzden, bu sözde ilişkilerin tümünden kendimi geri çektim. Bu benim yaşlılık günlerimi daha da yalnız kıldı. Hayatım çalışmakla geçti ve buna müteşekkirim.’ Şeklinde bir itirafta bulunuyor. Gelini tarafından da egoist ve bencil olarak nitelenen profesör aslında yalnız kalmayı kendisi seçiyor bir bakıma.

Yolculuğa çıkmadan bir gece önce kendini bir tabut içinde gördüğü çarpıcı rüya sonrası; planlananın aksine törene katılmak üzere araba yolculuğu yapmaya karar veriyor. Film boyunca son derece fotoğrafik rüya sahneleri devam ediyor. Her sahne ile profesörü biraz daha iyi tanıyoruz, o da kendi içinde bir yolculuğa çıkıyor, sorguluyor, anlamaya çalışıyor ve seyirciyle birlikte aslında karakter de kendisini daha iyi tanımaya başlıyor.

Kendini tabut içinde gördüğü ilk rüyadan sonra ikinci rüya gençliğinin geçtiği çilek tarlasında çıkageliyor. Filmin de ismini aldığı “yaban çileği tarlası” İsveççe kişinin sırlarını, kimseyle paylaşmadığı anılarını anlatan bir deyimmiş. Gizli bir sığınağınız, kaçacak bir yeriniz, ‘yeryüzünde bir cennetiniz’ varsa, ona ‘bu benim yaban çileği bahçemdi’, denirmiş. İsveçliler gizli tuttukları anılar ve başkalarıyla paylaşmadıkları hazineleri için bu deyimi kullanıyorlarmış. Profesörün de hafızasında yer eden anılar rüyalar olarak film boyunca devam ediyor ve bizlere hayatında sevgiyi bulamamış, yalnız ve kendini mesleğine adamış bir adam portresi çiziyor. Buna rağmen filmde mutsuz bir hava yok. Oldukça doğal ilerliyor film tıpkı insan hayatının doğal bir şekilde ölüme ilerlemesi gibi kendiliğinden ve sade bir anlatım var.

Hayatı sorguladığı kadar birbirine zıt iki karakter üzerinden hayatın yaratıcısı ‘Tanrı’ kavramını da sorguluyor film. İtalya’ya gitmek üzere yola çıkan ve yolculuğunda profesöre katılan üç gençten ikisi Tanrının varlığı konusunda hararetli bir tartışmaya giriyor. Kendisine ‘Tanrı’ya inanıp inanmadığı sorulan profesör ise buna çok hoş bir şiirle karşılık veriyor:

Her yerde aradığım o dost nerde

Şafak söktüğünde bir yalnızlık çöker üzerime

Alacakaranlıkta o hala benden uzakta

Kalbim yanıp tutuşsa da

Onun zafer izleri her yerde çıkar ortaya

Bir çiçeğin narin kokusunda

Tarlaları savuran rüzgârda

Soluduğum her nefeste ve havanın her zerresinde

O lütfunu esirgemez

Bir yaz melteminde onun sesini duyarım.

Bu şiir aslında filmdeki yalnızlığı ve naifliği özetler gibi. Her sahnesi son derece güzel açılandırılmış fotoğraflardan oluşan film için görsel bir şiir de diyebiliriz. Akrep ve yelkovansız saat gibi imgelerle de bu şiirsellik daha da güçleniyor.

Bergman’ın en iyi filmlerinden biri olan Smultronstället kesinlikle en az bir defa izlenmesi gereken bir film.

Yorumlar

yorumlar

Yazar Hakkında

Türkçe, Boşnakça, İngilizce konuşmakta. Uluslararası Saraybosna Üniversitesi Görsel Sanatlar ve İletişim Tasarımı ( ÇAP – İngiliz Dili ve Edebiyatı) mezunu. Tasarımın grafik tasarımı, animasyon, film montajı, senaryo yazımı gibi çeşitli alanlarıyla ilgilenen genç tasarımcı ve popüler kültür ve TV eleştirmeni.

Benzer yazılar

2 Yorum

  1. Geri İzleme: DağMag’da Bu Pazar | Dağ Medya

  2. Geri İzleme: DağMag’da Bu Pazar | Dağ Medya

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

 

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.