Sagrada Familia Açılmadan "Günah Çıkarma" Seansları Başladı

Haber : Amber EROYAN 15.03.2011
Fotoğraf : Rafael Vargas

Bundan 50 yıl evvel, Sagrada Familia Kilisesi inşaatının ısrarla sürdürülmesine karşı çıkan isimlerin başında gelen Oscar Tusquets Blanca, yapımı halen devam eden kiliseyi ziyareti sonrasında fikirlerinin nasıl alt üst olduğunu anlatıyor. “Son üç asrın en muazzam dini yapısı” olarak nitelediği Sagrada Familia’nın kendisi gibi düşünenler yüzünden neredeyse gerçekleşemeyeceğinden dem vuran Blanca’nın, Domus Dergisi internet sitesinde yayımlanan yazısı bir nevi günah çıkarma…


Domus Dergisi
2002 yılında, Antoni Gaudi’nin 150. doğum yıldönümü anısına, İspanyol mimarın ömrünün büyük bir bölümünü bahşettiği Sagrada Familia Kilisesi’nin süregelmekte olan tartışmalı inşa faaliyetine ilişkin bir yazı kaleme almasını ister Oscar Tusquets Blanca’dan.

1960’larda henüz üniversite öğrencisiyken, Sagrada Familia’nın bir türlü tamamlanamayan inşaatına karşı hazırlanan manifestonun “azmettiricileri” arasında yer alan Blanca, dönemin entelijansiyasının –Bruno Zevi’den Giulio Carlo Argan’a, Alvar Aalto’dan Le Corbusier’ye varıncaya dek- desteğini de arkalarına aldıklarını gururla not düşer. Manifestonun yayımlanmasıyla birlikte “Marksist kâfirler” damgasını yiyen Blanca ve yandaşları, aslında hayırlı bir işe önayak olur bir anlamda: Tepkili halk, manifestoya inat, inşaatın sürdürülebilmesi için o güne dek yapılmamış kadar büyük bir kamu bağışının toplanmasını sağlar.

Domus’a konuyla ilgili ilk makalesini yazdığı 2002 yılında, inşaatta bayağı yol kat edildiğine ve bu noktadan sonra kimsenin yıkıma cüret edemeyeceğine dikkat çeken Oscar Tusquets Blanca, bugün artık “inşaatın yapılıp yapılmaması” yönündeki tartışmanın yerini, bunun “nasıl tamamlanacağı” meselesinin aldığını söylüyor.

Geçtiğimiz yıl, kilisenin Papa tarafından kutsanmasının üzerine kendine aynı soruyu bir kez daha soran Blanca, aradan geçen 8 yıl zarfında eleştirel dyaklaşımında bocalamaya başladığını fark ediyor. İlk tereddütü, sokaktan geçerken orta nefin yapımına göz misafiri olduğu ana tekabül ediyor: “Gerçekten de görkemli ve etkileyici bir mekân” diyor kendi kendine.

Sonra kritik bir olay gerçekleşiyor; daha önce birlikte çalıştığı ve mesleki bilgisine sonsuz güvendiği Alfons Soldevila’nın, “Yapılan çalışmalar konusunda ayrıntılı bilgin olsa fikrin tamamen değişecek. Sagrada Familia gerçekten de 20. yüzyılın en önemli yapısı. Dilersen seni bizzat dolaştırabilirim” uyarısına / önerisine kulak verip, Sagrada Familia’nın 2011 güncellemesini keşfe çıkıyor.

İnceleme gezisinde Blanca ve Soldevila’ya projeden sorumlu mimar Josep Gómez Serrano da eşlik ediyor. Kiliseyi en tepeden (yapının yüksekliği 60 metreyi aşıyor) turlamaya başlayan Blanca, gezi sona erdiğinde şaşkınlıktan dilini yutacak raddeye geldiğini itiraf ediyor:


Sagrada Familia, Expiatori Tapınağı orta nefi

“İnşaatın sürdürülmesine karşı çıkılmasının temel dayanağı; Gaudi’nin kiliseye ilişkin planları ve maketleri İç Savaş’ın kaotik ortamında tahrip olduğundan, mimarın ne planladığını tam olarak bilemeyeceğimiz ve her yorumlamanın kaçınılmaz olarak ustaya ihanet sayılacağı yönündeydi. Ancak bu iddianın yarı yarıya doğru olduğu söylenebilir. Zira Gaudi, inşaat sürecinde art arda 3 farklı tasarımgeliştirmişti ve her birinin de detaylı planlarını ve maketlerini hazırlamıştı. Hz. İsa’nın doğumunu betimleyen, yoğun bir süslemeye sahip “Kutsal Doğum” (Nativity) cephesinin ve bunun Kübist iç cephesinin Gotik dile sadık kaldığı rahatlıkla söylenebilir. İkinci tasarım ilkine oranla daha serbest ve organik bir forma sahiptir. Üçüncüsü ise tam Gaudi’ye yaraşır orijinallikte, yenilikçi ve eğlenceli bir projedir. Zaten uygulamaya dönüşen de, final aşaması olarak kabul edilen bu üçüncü tasarım olmuştur.

“Mimarın ömrü, eserinin tamamlanmış halini görmeye vefa etmese de, yapının oldukça detaylı ve içinde dolaşılabilecek büyüklükte, 1/10 ölçekli maketini hazırlar. Maket, savaşın yarattığı karmaşa içerisinde parçalara ayrılmış olsa da (ki bu parçalar şu anda arkeolojik bir operasyon çerçevesinde itina ile bir araya getiriliyor), çalışmayı belgeleyen harikulade fotoğraflar sayesinde büyük bir hassasiyetle yeniden üretilir. Orijinal maket, gelişigüzel bir şekilde yapılmış gibi gözükse de, mutlak bir geometriyi temel aldığından röprodüksiyonu da kolay olmuştur.


Gaudi, başka Neogotik dini yapı siparişlerinin ardından, ustası Juan Martorell i Montells’in de arka çıkmasıyla Sagrada Familia işini alır

“‘La Pedrera’ (Taş ocağı) cephesi ile yaşanan sorunlar Gaudi’nin canını sıkmış olacak ki, kilisenin strüktüründe daha katı bir geometride karar kılar. Sütun gövdelerini oluşturmak üzere her iki yöne doğru sarmallar çizen hiperbolik paraboloidlerden, hiperboloidlerden ve doğru düzenli çokgenlerden oluşan kompleks bir geometridir bu… Ancak bir kez tanımlandıktan sonra, değiştirilebilmesi pek mümkün değildir. Dolayısıyla, 1/10 ölçekten hareketle gerçek ölçekte inşa edilebilir” diyen Oscar Tusquets Blanca sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Eğer mimarlığı temelde mekan ve ışık olarak görüyorsanız; günümüzün eksantrik şekil ve strüktürlerini çocuk oyuncağı görünümünde sunan Sagrada Familianın iç mekanının, büyük bir mimarlık örneği olduğunu söylemek yanlış olmaz”.

Gaudi’nin tanımsız bıraktığı bölümler için iki temel sorunla karşılaşıldığını ifade eden Blanca, çalışmaları sürdüren ustaların temelde doğru uygulamalara imza atmalarına rağmen, ne Jujol’un Gaudi’yi yorumlama becerisine ne de Scarpa ya daAlbini’nin eseri uyarlama kapasitesine sahip olmadıklarına dikkat çekiyor.

Bunun sonucunda da, Gaudi tarafından tamamlamamış detaylar düzensiz bir şekilde hayata geçiriliyor. Sarmal merdivenler, çelik tırabzanlar, aydınlatma elemanları, yer kaplamaları, kilit taşları, pencereler ve genel anlamda tüm dekoratif öğeler bütün ile ayrı telden çalıyor. Ancak Blanca’nın iyimser yaklaşımına göre bunlar,gelecekte değiştirilmesi nispeten kolay ayrıntılar olduğundan anıtın değerinin azalması gibi bir durum söz konusu değil.


Sagrada Familia’nın yapımı halen devam etse de kilise, 7 Kasım 2010 günü Papa XVI. Benedikt tarafından kutsanmıştı.

İkinci problem, Gaudi gibi bir ustanın figüratif tasarımlarını gerçekleştirecek yetiye sahip çağdaş sanatçıların bulunması ile ilişkili olduğundan birinciye oranla çok daha ciddi.

Gaudi, aynen Orta Çağ katedrallerinde olduğu gibi, Kutsal Hikaye’yi cephedeki resmilerle aktarmak istemişti. Bu, yirminci yüzyıl başı için bile zor bir istekken, dahi mimar pratik bir çözüm geliştirerek, “Kutsal Doğum” (Nativity) cephesinin büyük bir bölümünde gerçek insan ve hayvanlardan çıkarılmış kalıplardan faydalanmıştı. Ancak heykel ustası Josep Maria Subirachs tarafından kotarılan “Tutku” (Passion) cephesinde aynı ustalık sürdürülemedi ve ortaya acınası bir görüntü çıktı. “Zafer” (Glory) cephesine ise henüz el atılmamış durumda…


Sagrada Familia, José Maira Bocabella i Verdaguer ve José Maria Rodriguez’in öncülüğünde inşa edilmeye başlandı. İkili, 1881 yılında Gracia semtinde geniş bir arazi satın aldı. 1882’de yapımına başlanan kiliseye çok geçmeden büyük bir anlam atfedildi ve mekan dini grupların buluşma noktası oldu.

“Şu anda karşı karşıya kalınan temel sorun, dünyanın her hangi bir yerinden bu görevi üstlenecek çağdaş bir sanatçının bulunması” sözleriyle durumu özetleyen Blanca, günah çıkarma seansını şöyle tamamlıyor:

“Nasıl böyle yanılabildik? Eğer insanlar 50 yıl önce bizi dinlemiş olsalardı, bu harika eser bugün var olmayacak, ya harabe halini alacak ya da dönemin alelade bir mimarı tarafından tamamlanacaktı. Kaç kişi öyle eseri ziyaret etmek ister ki? Bu kilise, bugüne dek hiçbir kurumdan mali destek almamış ve ziyaretçilerden sağlanan bağışlar ile ayakta kalmayı başarmıştır. Her yıl 2 milyondan fazla ziyaretçiyi ağırlayan yapı, 25 milyon Euro’nun üzerinde bir yıllık gelire sahip olmaktadır. Tıpkı bir Orta Çağ katedrali gibi finanse edilmektedir ve bu yolla da tamamlanacaktır. Sagrada Familianın yüzyılın en iyi çalışması olup olmadığını söyleyemem ama son üç asrın en muazzam dini yapısı olduğu konusunda şüphem yok”.


1/10 ölçekli maketin 1922-1926 dönemindeki fotoğrafı


Ömrü, Sagrada Familia yolunda sonlanmıştı

1852de Reus, Terragona’da dünyaya gelen Antoni Gaudí i Cornet, Barselona’daki Escuela Superior de Arquitectura’dan 1878 yılında mezun oldu. 1884te, mimar Francisco de Paula del Villar y Lozano’nun ardından Sagrada Familia Kilisesi Expiatori Mabedi’nin sorumlu mimarı olarak görev alan Gaudi, sonraki 40 yıl süresince bu projede çalıştı. 1910’da ise diğer tüm çalışmalarına kademeli bir şekilde son vererek sadece Sagrada Família’ya yoğunlaştı. 10 Haziran 1926 günü, kilise yolunda bir tramvayın çarpması sonucu yaşamını yitiren mimarın naaşı, Sagrada Família’nın bodrumuna defnedildi.

Bu haber, Domus Dergisi internet sitesindeki ilgili haberden derlenmiştir.


Yorumlar

yorumlar

Yazar Hakkında

Benzer yazılar

Yanıt verin.

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

 

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.